Rusland reikt Servië helpende hand bij bosbranden, maar critici waarschuwen

Het kwik tikt vandaag de 38 graden aan in Deliblatska Peščara en het is er kurkdroog. Ook de afgelopen dagen was het rond de 40 graden en de komende tijd blijft het warm en droog. Deliblatska Peščara is een natuurgebied op zo'n 50 kilometer van de Servische hoofdstad Belgrado. Een gebied zo groot als 5000 voetbalvelden staat in de fik en de brandweer krijgt het vuur maar niet onder controle.

Servië heeft hulp nodig om de brand te bestrijden. Het is (nog) geen EU-lid, maar het draait al wel mee in het Europese bestrijdingsprogramma van natuurbranden. De EU houdt branden op de Balkan vanuit de ruimte in de gaten en heeft hulp aangeboden. Servië heeft dat aanbod afgeslagen en kiest voor hulp uit Rusland. De reden: De EU beschikt niet over blusvliegtuigen met zo'n grote capaciteit als de Russische, aldus de Serviërs.

En dus is er deze week een Russische Iljoesjin-76 richting Servië gevlogen. Het enorme vrachttoestel kan in één klap 42.000 liter water over een vuurzee heen gooien. Dat helpt, maar er zit ook een politiek steekspel achter. "De Servische president Vučić weet heel goed dat hij een signaal afgeeft door de hulp van Rusland in te roepen", zegt Balkanredacteur Marjolein Koster van RTL Nieuws. "Ze zeggen hiermee tegen Europa: 'Ga maar niet liggen slapen, wij zijn ook vrienden met Rusland en dat moeten jullie niet vergeten.'"

Omhelzing met Zelensky

"Servië probeert met iedereen vrienden te blijven", zegt Koster. "Eerder deze maand kreeg Vučić bezoek van de Oekraïense president Zelensky. Wat opviel was de innige omhelzing tussen beide mannen. Een beeld dat Rusland niet leuk zal hebben gevonden. Door nu Ruslands hulp toe te laten bij de natuurbranden, zegt Servië: 'Kijk Rusland, we zijn nog altijd met jullie.'"

Toch zijn er ook veel Serviërs die toenadering willen tot Europa. Sinds 2012 is het land kandidaat-lidstaat van de EU. Onder meer vanwege zorgen over de rechtsstaat, lukt het maar niet om officieel lid te worden. Maar dat komt soms ook goed uit. "Het EU-lidmaatschap komt met offers. Een van die offers voor Servië zou zijn om Moskou los te laten", zegt correspondent Jeroen Akkermans. "Maar op dit moment is het nog een middel voor Servië om concessies te krijgen van de EU."

Dan naar de rol van Bulgarije, het EU-land dat tussen Rusland en Servië ligt. Bulgarije heeft zijn luchtruim opengesteld voor het Russische blusvliegtuig. De EU wil geen Russische toestellen over zijn grondgebied laten vliegen, maar er zijn uitzonderingen. Bijvoorbeeld als het gaat om humanitaire redenen, zoals nu het geval is met de natuurbranden in Servië. Het toestel landde woensdag in de Zuid-Servische stad Niš. Formeel mag het dus, maar er speelt meer. 

"Sinds april waait er een andere wind door de Bulgaarse politiek", zegt Akkermans. "Rumen Radev is nu de premier en hij leidt het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij vaart een meer pro-Russische koers. Bulgarije was vorige eeuw geen onderdeel van de Sovjet-Unie, maar was wel een van de belangrijkste bondgenoten van de Sovjet-Unie. Bulgarije is nu een soeverein EU- en NAVO-land. De arm van Moskou is niet meer zo sterk als vroeger, maar reikt nog altijd tot de regering in hoofdstad Sofia. Dat blijkt deze week dus ook weer", zegt Akkermans.

Spionage vanuit blusvliegtuig

Politici van de oppositie zijn woest dat het blusvliegtuig over Bulgarije vloog. Zo zegt een lid van de pro-Europese partij: "Dit vliegtuig kan gebruikt zijn voor het verzamelen van inlichtingen." Volgens een Bulgaarse journalist is het toestel over meerdere militaire bases gevlogen. Correspondent Akkermans zegt erover: "Het zou mij verbazen als er niet ook iets anders aan boord zat van dat blusvliegtuig."

"De capaciteit is 42.000 liter water. Als het toestel leeg richting Servië is gevlogen, dan kan het ook andere dingen meenemen. Denk aan spionage-apparatuur." Correspondent Rusland Olaf Koens sluit zich daarbij aan. "In Rusland zit er een militaire tak bij de brandweer. De piloten zijn ook mensen die een inlichtingenrol vervullen. Die gaan ongetwijfeld mee en filmen dingen die ze zien."

Op die manier heeft Rusland er dus veel bij te winnen door Servië te helpen. "En daarnaast is het een manier om politieke goodwill te kweken", zegt Koens. "Ze laten aan de wereld zien: 'Rusland hoeft niet op de knieën te gaan, ondanks de oorlog en de economische sancties en ondanks dat we niet meer over Europa mogen vliegen.'"

Russische militairen naar Italië om covid

Het is niet de eerste keer dat Rusland dat doet. "Het beste voorbeeld is 2020, tijdens de coronapandemie. De Russen stuurden een hoop vliegtuigen en andere militaire hulp naar de Italiaanse stad Bergamo, waar corona snel om zich heen sloeg. Ze hielpen Italië in de strijd tegen het virus. Rusland deed het omdat het iets te winnen had; zowel op militair vlak als het verbeteren van diplomatieke betrekkingen."