Trump, de euro en visvangst: IJslanders kiezen of ze bij de Europese Unie willen
IJsland ligt in een uithoek van Europa, en hoort dus niet bij de Europese Unie. Er wonen minder dan 400.000 mensen en zo’n half miljoen schapen.
De IJslanders hechten veel waarde aan hun autonomie. Maar door de ontwikkelingen in de wereld, wordt getwijfeld of dat nog wel is vol te houden. China, Rusland en Amerika hebben meer interesse gekregen voor het Noordpoolgebied. Door het smelten van het ijs ontstaan er nieuwe zeeroutes. En die strategisch belangrijke vaarwegen kunnen in de toekomst ook langs IJsland gaan.
Geen leger
Dat betekent onzekerheid voor een klein land met een geïsoleerde ligging, dat daardoor kwetsbaar is. IJsland heeft geen leger. Wel is het lid van de NAVO. Maar dat bondgenootschap is door de optredens van de Amerikaanse president Trump geen garantie meer voor veiligheid.
De zeeroutes rondom IJsland:
Ongerustheid over Trump
In de strijd om het Noordpoolgebied heeft president Trump al z’n oog op Groenland laten vallen. De IJslanders worden daar ongerust van. Saskia Hollander van Instituut Clingendael: "Trump speelt een rol in het debat in IJsland. Vooral natuurlijk omdat hij heeft gedreigd Groenland in te nemen. Maar ook omdat hij in een belangrijke speech Groenland en IJsland door elkaar haalde: Trump zei IJsland terwijl hij Groenland bedoelde. Het is voor IJslanders de vraag of dat wel een vergissing was."
Lidmaatschap van de Europese Unie kan zorgen voor steun tegen bedreigingen. Zoals de EU ook vierkant achter Denemarken ging staan in de kwestie Groenland, dat hoort bij het het koninkrijk Denemarken.
Euro moet inflatie temmen
Maar de veranderde geopolitieke situatie is niet de directe aanleiding voor het referendum over de Europese Unie. Er is namelijk al eerder onderhandeld met de EU, maar die gesprekken zijn in 2013 door de toenmalige regering gestopt. De huidige regering, die in 2024 aan de macht kwam, heeft het referendum opgenomen in het coalitieakkoord en nu is het dus zover.
IJsland is NAVO-lid, maar heeft geen leger: 'Geen verstandige besteding'
De voorstanders van het lidmaatschap van de EU gaat het vooral om een stabiele munt. "Het belangrijkste is eigenlijk dat IJsland heel graag de euro wil invoeren, dat was eigenlijk ook al tijdens de eerdere onderhandelingen", zegt Saskia Hollander van Instituut Clingendael. "De IJslandse kroon is enorm instabiel en daarom zijn de kosten van levensonderhoud en de rente hoog. Het is bijvoorbeeld ook heel moeilijk om een huis te kopen." De hypotheekrente ligt op dit moment boven de 10 procent, de inflatie is vijf procent.
Wie IJsland zegt, denkt ook al snel aan de talloze vulkaanuitbarstingen. Hieronder zie je de tiende uitbarsting in drie jaar tijd:
Geen Europese vissers in IJslandse wateren
IJsland is al voor een deel verbonden aan de Europese Unie. Het land maakt deel uit van de EER, de Europese Economische Ruimte. Daarmee volgen ze al heel veel regels van de EU. Maar niet als het gaat om landbouw en visserij. En daar zit het belangrijkste punt van de tegenstanders van toetreding tot de EU.
Saskia Hollander zegt daarover: "Veel IJslanders zijn ontzettend bang dat Europa straks gaat beslissen over de visserij. Die sector is van oudsher economisch heel belangrijk. Ze willen daar zelf over blijven beslissen. En de IJslands vissers moeten er ook niet aan denken dat Europese collega’s in hun wateren gaan vissen." De visserij is goed voor 40 procent van de export. Het is samen met het toerisme de kurk waar de economie van IJsland op drijft.
De Europese Unie wil heel graag dat IJsland lid wordt. Daarom is er de hoop dat de EU concessies gaat doen als het gaat om de visserij. Maar zover is het nog lang niet. Eerst is er dus het referendum om te bepalen of er überhaupt gepraat gaat worden. En zo ja, dan wordt er over een eventueel akkoord opnieuw een referendum gehouden.