Somalische piraten zijn terug: moet Europa weer ingrijpen?
Alleen al in de afgelopen maand zijn zeker drie schepen gekaapt door Somalische piraten. Het zou gaan om twee olietankers en een schip dat Turkse wapens vervoerde, bestemd voor het Somalische leger, de MV Lutuf.
Die laatste werd eind augustus met geweld bevrijd door Turkse en Somalische strijdkrachten, zeggen de Somalische autoriteiten. Echter, de autoriteiten van de Somalische regio Puntland vertellen een heel ander verhaal. Volgens hen zouden ze losgeld hebben betaald aan de piraten om het schip en de bemanning te bevrijden.
Terug van weggeweest
Hoe dan ook, er lijkt een duidelijke 'opwaartse trend' in het aantal piratenaanvallen te zijn, zegt Mirjam van Reisen, hoogleraar internationale betrekkingen aan de universiteit van Tilburg. "Je kunt verwachten dat dit geen alleenstaand incident is."
Want dit jaar zijn er al zeker vijftien incidenten geweest, het hoogste aantal sinds 2017. Van een volledige terugkeer naar de hoogtijdagen van de Somalische piraterij is nog geen sprake. Tussen 2005 en 2012 vonden meer dan duizend aanvallen plaats, waarbij ruim 340 miljoen euro aan losgeld werd betaald.
Om die eerste piratengolf te bestrijden moest er een massale internationale inzet komen, zegt Michiel Hijmans, commandeur buiten dienst bij de Nederlandse marine. "Toen struikelde je over de marineschepen. Iedereen deed mee." Hijmans was tussen 2010 en 2011 commandant van de NAVO anti-piraterij missie Ocean Shield.
Piraten profiteren van conflict
Er patrouilleerden toen niet alleen marineschepen van de NAVO of de EU, maar zelfs vaartuigen uit landen als Japan, Rusland of India. "Maar er is nu maar zeer beperkte marineaanwezigheid die toeziet op piraterij. Men is druk bezig met Iran en de Houthi's in de Rode Zee", zegt Hijmans tegen RTL Nieuws. "Dan zien mensen hun kansen schoon."
Want sinds het begin van de oorlog in Gaza in 2023 bestoken de Houthi-rebellen uit Jemen regelmatig vrachtschepen die langs de Jemenitische kust varen. Tegelijkertijd blokkeert Iran sinds februari dit jaar de straat van Hormuz, nadat het door de VS en Israël is aangevallen. Die brandhaarden trekken de aandacht van Amerikaanse en Europese marineschepen.
De oorzaken van piraterij liggen niet alleen op zee, maar ook op het land. "Het zwakke bestuur in Somalië maakt dit mogelijk", zegt Van Reisen. Want de Somalische overheid heeft al decennialang weinig controle over het land. Gewapende groepen en separatisten hebben het in veel delen van Somalië voor het zeggen.
"Als Somalië een krachtige kustwacht en marine zou hebben, dan zouden die piraten de grootst mogelijke moeite hebben om überhaupt bij die schepen te komen", legt Hijmans uit.