Canada en Europa trekken samen op, maar VS nog steeds onmisbaar
Tijdens haar jaarlijkse State of the Union-toespraak schetste de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, gisteren een dreigend beeld: "We hebben nu te maken met een openlijk vijandige wereld."
Volgens haar moet Europa daarom nauwer samenwerken met gelijkgestemde landen. "In deze nieuwe wereld moeten we onze partnerschappen dringend herzien en wereldwijde coalities smeden om onze veerkracht en onze democratieën te waarborgen", stelde Von der Leyen.
Het eerste concrete voorbeeld daarvan is haar voorstel om Canada 'geassocieerd lid' van de EU te maken. Voorstanders zien dat als een stap om minder afhankelijk te worden van een steeds onvoorspelbaarder en assertiever Amerika. Maar veel deskundigen betwijfelen of dat wel kan. Canada zou maar beperkt de economische, technologische en militaire rol van de VS kunnen overnemen.
Kan Canada het gat vullen?
De toenadering tussen Europa en Canada is significant, vindt Paul Verhagen, geopolitiek en techexpert bij het Den Haag Centum voor Strategische Studies (HCSS). "Dat Canada nu vrienden en partners zoekt buiten de VS, terwijl het economisch en militair misschien wel het meest blootstaat aan Amerika, is toch wel een teken aan de wand."
Maar volgens hem is Canada, net als andere middelgrote landen, geen vervanger voor de relatie met de VS: "Ze hebben simpelweg niet genoeg gewicht in de schaal."
Want er gaan jaarlijks honderden miljarden meer om in de handel tussen de VS en de EU. Het is goed voor bijna 18 procent van Europa's handel, Canada daarentegen voor minder dan 2 procent.
Von der Leyen biedt Canada speciaal EU-lidmaatschap aan
Ook op technologisch vlak blijft Amerika ongeëvenaard. "Met name voor cloud computing en AI is Europa afhankelijk van de VS." Zo leveren Amerikaanse techgiganten Amazon, Microsoft en Google samen zo'n 70 procent van de clouddiensten in Europa.
Toch valt er wel wat bij Canada te halen, zegt Verhagen. "Wat erin zit voor de Europeanen is energie, maar ook kritieke grondstoffen." Hij verwijst naar mineralen zoals lithium, die Canada in overvloed heeft, en Europa nodig heeft voor bijvoorbeeld batterijen voor elektrische auto's.
Canada energiereus
Canada staat op plek vier en vijf ter wereld als het gaat om olie en gasproductie. Dat is belangrijk, vindt Lucia van Geuns, energie-expert bij HCSS. "De importafhankelijkheid die aanvankelijk bij Rusland lag, is eigenlijk ingenomen door de importafhankelijkheid van Amerika, in de vorm van vloeibaar gas." Die toevoer uit de VS is goed voor 26 procent van Europa's gasimport.
Toch is het vervangen van Amerikaans gas en olie door Canadese leveringen niet eenvoudig. "Het probleem is niet de hoeveelheid reserves, maar de infrastructuur", legt Van Geuns uit. "Canada is nog heel erg gericht op Amerika en Azië."
Zo gaan Canadese oliepijpleidingen naar buurland Amerika en zijn er geen gasexportterminals aan Canada's oostkust, richting Europa. Het kan dus nog jaren duren voordat er een grootschalige toevoer uit Canada komt.
Kabinet sluit deal met Europees cloudbedrijf om afhankelijkheid VS te verkleinen
De EU en Canada trekken sinds dit jaar samen op om gezamenlijk wapens in te kopen. Toch is Europa ook op militair vlak nog altijd 'sterk afhankelijk' van de VS, zegt voormalig commandant der Landstrijdkrachten Mart de Kruif. "Denk aan satellietcommunicatie, inlichtingensystemen, strategisch transport en grote vliegtuigen", zegt hij tegen RTL Nieuws. "Dat is allemaal Amerikaans."
Het gaat volgens hem niet alleen om de systemen zelf, maar ook om de software, reserveonderdelen en productiecapaciteit erachter. "De defensie van de Europese NAVO-landen is voor een groot deel integraal opgebouwd samen met de VS", vertelt De Kruif. "Als je die afhankelijkheid wilt afbouwen binnen aanvaardbare grenzen, ben je minstens vijf tot tien jaar verder."
Maar er zijn ook gebieden waar Amerika juist afhankelijker wordt van Europa. "Bij drones zie je juist de omgekeerde ontwikkeling", zegt De Kruif. "De innovatie die uit Oekraïne komt wordt in Europa sterker opgepakt dan in de VS."
Ondanks de nog steeds grote afhankelijkheden blijft de zoektocht naar nieuwe partners een belangrijke strategische keuze, concludeert Verhagen: "Ik denk niet dat het gaat om totale onafhankelijkheid van de VS, maar om het spreiden van risico's."
