Experts over nieuwe Groenland-deal: 'Spanning binnen NAVO wordt kleiner'

De Amerikaanse president Donald Trump presenteert het akkoord als een enorm succes. "Al meer dan 100 jaar zijn presidenten zich bewust van het strategische belang van Groenland, maar GEEN ENKELE van hen heeft daar iets aan kunnen doen", schreef hij op sociale media.

Hij vertelt dat 'geen enkele tegenstander van de VS OOIT een basis in Groenland mag hebben, militair aanwezig mag zijn in Groenland of gevoelige investeringen kan doen in Groenland, zonder nadrukkelijke schriftelijke toestemming'.

In werkelijkheid is er weinig nieuws, zeggen experts. "Ik denk dat het vooral een voortzetting is van wat er al was", zegt Karen van Loon, onderzoeker bij het Instituut Clingendael en gespecialiseerd in de geopolitiek van het Noordpoolgebied. Ze noemt het een 'relatief veilige deal voor alle betrokken partijen'.

"De Verenigde Staten kunnen nu kunnen zeggen: we hebben een deal gesloten. Dat is voor Trump vaak belangrijker dan de inhoud. Voor Denemarken en Groenland is het ook winst, omdat er iets meer rust komt. Er gaat geen grondgebied naar de VS, en de autonomie van Groenland blijft behouden."

Louise van Schaik, onderzoeker bij het Instituut Clingendael en gespecialiseerd in de rol van de EU in de wereldpolitiek, zegt: "De deal geeft aan dat Amerika het een beetje opgeeft om Groenland op een gewelddadige manier in te nemen. Nu kan Trump zeggen: kijk, ik heb het Groenland-dossier opgelost."

“De deal is goed nieuws voor de NAVO, omdat er geen ruzie meer in de lucht hangt tussen de machtigste NAVO-bondgenoot en Denemarken. Dat wierp toch wel een beetje een schaduw over de samenwerking binnen de NAVO."

Het is niet dat de Amerikanen meteen volledig terug zijn als transatlantische bondgenoot, zegt Van Schaik. "Maar het risico op een volledige breuk binnen de NAVO is voorlopig een stuk kleiner geworden."

China wordt tegengehouden

Een heel grote Chinese aanwezigheid in Groenland, door middel van investering in grondstof- en infrastructuurprojecten, werd in het verleden ook al tegengehouden. Dat bleek bijvoorbeeld in 2018, toen Groenland een nieuw vliegveld wilde bouwen. In eerste instantie wilde Denemarken dat niet financieren. "Toen kwam er ineens een Chinese partner die dat wél wilde", zegt Karen van Loon.

"De druk vanuit Denemarken en de VS werd zo groot dat de deal met China niet is doorgegaan. Uiteindelijk heeft Denemarken toch dat internationale vliegveld gefinancierd."

Nu hoeven de Chinezen zoiets niet eens meer te proberen, legt Van Schaik uit. "Als je denkt vanuit het idee van invloedssferen, dan hoort Groenland duidelijk bij de VS en de NAVO. En dus niet bij de Russen of de Chinezen. Ook als de Groenlanders zelf een apart land zouden willen vormen."

De deal is dus weinig nieuws, maar Trump verkoopt het in eigen land als een succes. "De deal is echt bedoeld om de aandacht af te leiden van de problemen die Trump heeft", zegt defensie-expert Patrick Bolder van het Haags Centrum voor Strategische Studies.

"Deze overeenkomst is echt gericht op het Amerikaanse publiek. Eigenlijk is het opgeklopte lucht, want sinds 1951 was er al een overeenkomst waarbij er geen beperkingen golden op het aantal Amerikaanse militairen in Groenland."

Er zijn nu ongeveer honderd Amerikaanse militairen in Groenland gestationeerd, en Trump heeft laten weten dat de militaire aanwezigheid de komende tijd groter wordt.

"Een concrete dreiging vanuit Rusland of China is er op dit moment niet, en het is maar de vraag of die er in de toekomst wel zou komen", zegt Bolder. "Maar Trump wil graag een diplomatiek succesje presenteren, omdat er in de VS tussentijdse verkiezingen aankomen. In Iran en Oekraïne is de diplomatie helemaal vastgelopen."

Het akkoord wordt volgende week ondertekend in New York, waar op dat moment ook de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties wordt gehouden.

"Het is eigenlijk vreemd dat de deal tijdens een VN-vergadering wordt ondertekend", zegt Karen van Loon. "Als landen zo'n overeenkomst sluiten, dan doen de betrokken partijen dat normaliter met z'n drieën. Nu kiest Trump een plek waar hij er veel aandacht voor kan krijgen."

Na de ondertekening moet in Denemarken en Groenland nog worden gestemd over de deal, voordat die in werking treedt.

De VS maakten deze week bekend te beschikken over wapens in de ruimte. Die zouden zich in een baan om de aarde bevinden en bedoeld zijn om 'de gezamenlijke strijdkrachten te verdedigen tijdens vijandelijke acties'. Geen ander land gaf dat eerder zo openlijk toe.