Dit is waarom radicaal rechts én links steeds meer terrein winnen in Duitsland
Dat CDU de verkiezingen in deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren afgelopen weekend niet ging winnen, dat was wel de verwachting. Maar de partij eindigde zelfs onder de kiesdrempel en verdwijnt daardoor uit het parlement in de deelstaat. Ook in Berlijn verloor de partij flink. In beide gevallen gingen de politieke flanken er met de winst vandoor. Waarom implodeert het midden in Duitsland?
"Partijen kunnen niet meer rekenen op een vaste schare kiezers. Mensen die altijd CDU stemmen, of altijd SPD. Dat bestaat niet meer", zegt de Duitse politicoloog Achim Goerres van de Universiteit Duisburg-Essen. "Daardoor zijn kortetermijnfactoren belangrijker geworden in campagnetijd, en daar zijn AfD en Die Linke heel goed in."
AfD: Angst en zondebokken
"AfD speelt slim in op angsten onder de bevolking. De oorlog in Oekraïne is zo'n angst, maar ook de afbrokkeling van de verzorgingsstaat en economische achteruitgang. AfD geeft op subjectief, emotioneel vlak het gevoel aan kiezers: wij begrijpen jullie, wij horen jullie zorgen."
Waarom de Duitse 'brandmuur' regeren voor radicaal-rechts AfD lastig maakt
Daarbij geeft de partij bovendien antwoorden op de vraag waar deze angsten vandaan komen. "Ze hebben drie zondebokken, waar ze vrijwel alle problemen op afschuiven: sommige immigranten, de huidige regering in Berlijn en de zogenaamde woke-elite."
Of die dingen allemaal kloppen, is voor de campagne van AfD niet belangrijk, zegt Goerres. "Het is een door en door sociale campagne die AfD voert. Het gaat om de emotie, het gevoel geven dat zij de burgers beter begrijpen dan andere partijen."
Die Linke: socialistische partij van jonge vrouwen
In hoofdstad Berlijn (de gemeente is ook een eigen deelstaat) won verrassend de socialistische partij Die Linke. Voor het eerst in de geschiedenis zouden zij de burgemeester van de stad kunnen leveren. Anders dan AfD wordt Die Linke niet buitengesloten door andere partijen. "Het is een socialistische partij met dito standpunten, maar radicaal zou ik ze niet noemen", zegt Goerres. "Op het niveau van deelstaten regeerde de partij ook al vaker mee."
'Mijn grootouders waren nazi's': waarom deze Duitsers de straat op gaan tegen AfD
Het electoraat van Die Linke bestaat voor een groot deel uit jonge, hoogopgeleide stedelingen. Wie kijkt naar de kandidatenlijsten in Berlijn valt bovendien op dat er veel jonge vrouwen op staan. "Die Linke stelt zich op als partij voor jongeren", vertelt Goerres. "Wat mij altijd opvalt bij de landelijke afdeling: hun fractievoorzitter praat heel snel. Dat komt in de Bondsdag soms vreemd over, maar als je dat losknipt en op TikTok plaatst, werkt het heel goed. Daarom doet zij dat."
Die tactiek werkte in Berlijn, maar ook in Mecklenburg-Voor-Pommeren. Hoewel de partij daar in totaal minder stemmen kreeg dan de vorige keer, staan ze in de top-3 in de leeftijdsgroep 16- tot 34-jarigen. CDU kon bij dezelfde groep op slechts 2 tot 3 procent van de stemmen rekenen.
Lees door onder de grafieken.
Nieuwe kiezers gaan naar de flanken
Ideologisch staan Die Linke en AfD ver bij elkaar vandaan, maar er is één overeenkomst: beide slagen erin nieuwe groepen kiezers aan te trekken. Naast jongeren ook mensen die eerder nooit naar de stembus gingen.
"Beide doen dat door erop te hameren dat iets dreigt te verdwijnen", zegt Goerres. Voor Die Linke is dat de mogelijkheid om te kunnen wonen in Berlijn. "Ze hadden een buitengewoon materialistische campagne en maakten een speerpunt van de huurprijzen. Ze willen vastgoedbedrijven nationaliseren en de huren bevriezen. AfD wint stemmen door een meer emotionele, culturele campagne: dat wat jij bent, onze Duitse samenleving, staat onder druk."
RTL Nieuws vroeg ook de inwoners van Berlijn waarom volgens hen het politieke midden steeds kleiner wordt in Duitsland:
Voorafgaand aan de verkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn werd door Duitse media veel gespeculeerd over het lot van bondskanselier Friedrich Merz. Bij een slechte uitslag voor het CDU, zou hij plaats moeten maken, werd geschreven. Wellicht mede door die ophef was de bondskanselier er gisteren als de kippen bij om bij een persconferentie te zeggen dat hij de uitslag weliswaar 'desastreus' vindt, maar dat hij absoluut niet opstapt. Dat zijn CDU onder de kiesdrempel zou landden, was toen nog niet bekend.
Weinig paniek
RTL-correspondent Olaf Koens ziet in Berlijn toch relatief weinig paniek. "Zoveel mensen wonen er nu ook weer niet in deze deelstaten. Saksen-Anhalt, waar AfD eerder deze maand won, is ook maar klein. Als dit doorzet naar andere, grotere deelstaten, is de schok waarschijnlijk groter."
Die kans is er volgend jaar. In april 2027 gaan de inwoners van Sleeswijk-Holstein, Saarland en Noordrijn-Westfalen naar de stembus. Vooral die laatste is belangrijk. Met 18 miljoen inwoners is het een van de grootste deelstaten van Duitsland. Bovendien zitten er veel belangrijke industrie en bedrijven. "CDU moet die verkiezingen winnen", zegt Goerres. "Als dat niet lukt, zou het wel eens gedaan kunnen zijn met Merz. Hoewel, hij lijkt wel erg vastbesloten aan te blijven."