Van 'bedreiging voor de staat' tot mikpunt strenggelovigen: lhbti'ers hebben het overal moeilijk

22 procent van de jongens tussen de 12 en 16 jaar en 51 procent van de meisjes: zo hoog, of laag, is het percentage dat homoseksualiteit accepteert. Dat was respectievelijk 40 en 78 procent. Een sterke daling dus. En dalingen van acceptatie-percentages zijn er meer.

Turkije: lhbti'ers passen niet in perfecte gezinsplaatje

"Ik woon zelf in Istanbul, toevallig in een wijk waar lhbti'ers zich meer laten zien", zegt correspondent Floor Brands. "Ik zie homoseksuelen, trans personen en laatst mannen hand in hand lopen, al is dat wel een uitzondering. Over het algemeen is het in Turkije niet erg geaccepteerd. Het is een islamitisch land waar religie een grote rol speelt en dat gaat moeilijk samen met de acceptatie van homoseksualiteit."

Op de vraag of lhbti'ers open mogen zijn over wie ze zijn, zei 32 procent van de Turken in 2021 ja. Dat blijkt uit onderzoek van Ipsos. Vorig jaar was dat gezakt naar 19 procent. De autoriteiten spelen daar een grote rol in. "Turkije was in de jaren nul uniek", zegt Brands. "Als overwegend islamitisch land had het een pride, maar sinds 2015 is die verboden. Ook gaan websites en social media-accounts van lhbti-organisaties tijdens de Pride-week op zwart." Deze maand kwam daar de inval van de autoriteiten bij lhbti-organisaties en de arrestatie van medewerkers bij. 

"De Turkse president Erdoğan is een religieus man, maar dat is misschien niet eens zijn grootste reden om zo hard op te treden. Hij geeft de lhbti-gemeenschap vooral de schuld van het dalende geboortecijfer. Dat heeft allerlei, vooral economische, gevolgen voor het land. Hij wil het gezin promoten. Hij zegt: een gezin bestaat uit een moeder en vader en drie kinderen. Lhbti'ers passen niet in dat plaatje", zegt Brands.

China: lhbti'ers bedreiging voor de staat

Correspondent Roland Smid in China zal het verhaal uit Turkije herkennen. "Er was altijd een Shanghai Pride. Dat was echt een evenement, waar veel bedrijven zich bij aansloten. De pride is nu verboden. Onder president Xi Jinping is de acceptatie vanuit de staat echt afgenomen. Gay clubs zijn gesloten en verhuurders worden onder druk gezet om het contract met de huurder te beëindigen. Ook datingapps worden verwijderd." 

"De eerste reden is demografisch. Er worden veel te weinig kinderen geboren. Dat is een reden voor China om te zeggen: je moet een traditioneel huwelijk aangaan en voor nageslacht zorgen. De tweede reden is dat China doodsbang is voor alles dat zich buiten de staat om organiseert. Neem de Shanghai Pride. Die kreeg steun van bedrijven die geld doneren. Deze Chinese regering ziet dat dan als een kliek die zich verenigt, als een bedreiging voor het regime."

Toch heeft Smid het gevoel dat de Chinezen zelf veel toleranter zijn. "In de grote steden in ieder geval. Ik hoor genoeg over mensen die er gewoon voor uitkomen dat ze lhbti'er zijn. Vooral de jongere generatie lijkt homoseksualiteit een stuk meer te accepteren. Alleen dat gevoel staven met cijfers is onmogelijk. De Chinese overheid staat zulke peilingen niet toe."

Afrika: religieuzen uit Amerika beïnvloeden acceptatie

Ook in Afrika is het de wettelijke acceptatie die zichtbaar achteruitgaat. "Oeganda heeft de doodstraf ingevoerd, in Senegal is dit jaar een gevangenisstraf van 10 jaar geïntroduceerd en ook in Ghana speelt de discussie om drie jaar celstraf op homoseksualiteit te zetten", zegt correspondent Sophie van Leeuwen. "Vaak speelt er een politiek belang. Door met de vinger richting de lhbti-gemeenschap te wijzen, leid je af van andere zaken die niet goed gaan. Jongeren die geen werk hebben bijvoorbeeld, of overheden die corrupt zijn."

"Ook de bevolking van heel veel Afrikaanse landen is niet tolerant. Mensen zijn heel gelovig, vaak streng-christelijk. Volgens onderzoek zouden Amerikaanse strenggelovige groeperingen invloed uitoefenen op Afrikanen en hun opvattingen over lhbti'ers beïnvloeden. Ruim 90 procent van de bevolking in landen als Oeganda en Ghana keurt homoseksualiteit af."

Het staat in schril contrast met Zuid-Afrika, waar de rechten van homoseksuelen sterk in de wet verankerd zijn en waar de acceptatiepercentages relatief hoog zijn. "Dat betekent niet dat het pais en vree is. Je ziet bijvoorbeeld regelmatig geweld. Daarbij vangt Zuid-Afrika veel mensen op die uit andere Afrikaanse landen vluchten vanwege hun geaardheid. Maar het land staat echt niet te trappelen om die allemaal te ontvangen", zegt Van Leeuwen.

Latijns-Amerika: macho-cultuur maakt uit de kast komen moeilijk

Redacteur en verslaggever Latijns-Amerika, Thomas van den Elshout, komt vaak in het gebied. En wat betreft de Latijns-Amerikaanse opvattingen over homoseksualiteit is zijn eerste gevoel niet negatief. "Wettelijk gezien mag in de meeste landen alles, ook trouwen met iemand van hetzelfde geslacht. En zeker jonge mensen zijn steeds opener. Het is zeker geen Rusland of China."

Tegelijkertijd is het ook nog niet perfect, zegt hij. "De macho-cultuur speelt in Latijns-Amerika een grote rol. Het haantjesgedrag, het opscheppen over vrouwen. Laatst zat ik in een taxi met een chauffeur die alle mooie vrouwen ging aanwijzen en er soms naar toeterde. Zeggen dat je homo bent, doe je dan misschien liever niet."

"Daarnaast zijn ouderen vaak conservatiever. Ouderen met wie je tot op relatief hoge leeftijd samenwoont. Het is in Latijns-Amerika heel normaal om lang bij je familie te blijven wonen, ook met opa's en oma's. Daar kom je minder makkelijk uit de kast." Steun voor het homohuwelijk lijkt volgens onderzoek in alle landen wel toegenomen.

Spanje: positief eindigen

Steun voor het homohuwelijk, en acceptatie in het algemeen, is al helemaal goed te vinden in Spanje.  De Rainbowmap, een onderzoek dat laat zien hoe goed de rechten van homoseksuelen zijn beschermd in de wet in Europa, zet Spanje op plek 1. "Spanje beschermt ook kleine minderheden goed", zegt correspondent Richard Hogenkamp. "Voor alle letters van de afkorting lhbtiq+ is iets geregeld."

"Psychologische en psychiatrische kosten van lhbti'ers worden bijvoorbeeld vergoed in Spanje. Het gaat helemaal niet om megabedragen, maar de politiek laat daarmee zien zich in te spannen voor een relatief kleine groep die dat nodig heeft. Premier Pedro Sánchez droeg tijdens de Pride-maand als heteroseksuele man de hele maand een regenboogarmband. Dat soort kleine dingen kunnen bijdragen aan het gevoel van acceptatie."

De acceptatie van homoseksualiteit ligt in Spanje al jaren rond de 90 procent. "In grote steden als Madrid en Barcelona zijn lhbti'ers ook heel zichtbaar. Berichten over vechtpartijen of pestgedrag zie ik weinig in Spaanse media", zegt Hogenkamp. "Ook zijn uitgaansgelegenheden veel meer wijdverspreid dan één enkele straat. Nu geldt dat dus wel vooral voor de grote steden. In kleinere dorpen is de zichtbaarheid misschien niet zo groot."