Iraniërs in Nederland staan als landverraders op lijst: 'Alsof ik een crimineel ben'

Het werd groots aangekondigd op de staatstelevisie, het nieuwe platform Alaj, dat 'genezing' betekent. Op het platform kunnen Iraanse burgers informatie toevoegen aan profielen van Iraniërs die niet meer in het land wonen, bijvoorbeeld hun id-nummer, adres of burgerlijke staat. "Met als doel verraders die in het buitenland wonen op te sporen en te straffen", legde een presentatrice op tv uit. 

Alaj meldt dat het 600 personen heeft kunnen identificeren dankzij de informatie van burgers. Het is niet nieuw dat het Iraanse regime burgers om hulp vraagt om zogenoemde staatsvijanden op te sporen, legt Ladan Rahbari uit, hoofddocent sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. 

Maar dit is wel een nieuw niveau van controle, stelt ze. "Een soort openbaar doxingplatform, waarop namen, foto's en identiteitsnummers van mensen zonder toestemming worden gepubliceerd." Belachelijk, zegt Rahbari. 

Toch past het nieuwe platform binnen de context van het Iraanse regime, dat de druk dit jaar flink heeft opgevoerd, vooral op het gebied van politiek, legt Rahbari uit. "Dat komt doordat de Iraniërs in het buitenland zich in grote mate weten te mobiliseren, van Canada en de VS tot aan Europa. Volgens het Iraanse regime is de dreiging van buitenaf daardoor groter en heviger geworden." 

Daarnaast voelt het regime zich zelfverzekerder dan voorheen, zegt Rahbari. "Want in veel opzichten zijn ze succesvol geweest in hun strijd met de Verenigde Staten. Dat heeft ze aangemoedigd om hun repressie te verhogen." 

'Stuk brutaler geworden'

Ook de Iraanse activist Negin Nafissi, die zestien jaar geleden haar thuisland ontvluchtte, merkt dat. Omdat ze zich in Nederland vaker uitspreekt over Iran, heeft ze al meerdere keren met bedreigingen te maken gehad. Maar voor het eerst vond ze zichzelf recent expliciet terug op een pro-Iraanse website op een lijst van 'landverraders'. "Ze zijn een stuk brutaler geworden." 

Bij haar foto staat een waarschuwing. "Als iemand samenwerkt met deze persoon, dan heeft dat gevolgen." Nafissi vindt de pagina erg confronterend. "Alsof ik een of andere crimineel ben", zegt ze met een zucht. "Dat is nieuw voor mij." 

Net als op het Alaj-platform wordt hier verzocht extra persoonlijke informatie over de personen op de foto's op te sturen. "Daar maak ik me zorgen om", zegt Nafissi. "Want een Iraanse jongen in Nederland stalkt mij, omdat hij het niet eens is met mijn uitingen. Als hij bepaalde informatie zou delen, dan zou dat mijn kringen in Iran in gevaar kunnen brengen." 

Zelfcensuur 

En onder meer op die manier weet het Iraanse regime Iraniërs aan de andere kant van de wereld onder druk te zetten, legt Rahbari uit. Ze doet op dit moment onderzoek naar de impact van bedreigingen als deze op Iraniërs. "Mensen voelen zich kwetsbaar, vooral als het gaat om hun dierbaren die nog in Iran wonen. Het regime richt zich namelijk ook op de families van dissidenten."

De bedreigde Iraniërs besluiten daarom niet langer over politiek te praten en nemen minder deel aan politieke activiteiten, vertelt Rahbari. "Uit angst voor de gevolgen."

Nafissi voelt zich kwetsbaar en heeft daarom maatregelen genomen. "Ik heb mijn contacten in Iran gevraagd of ze me kunnen ontvolgen op Instagram en of ze voortaan indirect contact met mij kunnen hebben." 

Maar ze weigert zichzelf het zwijgen op te leggen. "Dat rebelse gaat het altijd winnen", zegt ze lachend. Dan valt er een stilte en keert haar serieuze toon terug. "Nee, ik wist waar ik aan begon. Het worstcasescenario, daar heb ik rekening mee gehouden."