Amerikaanse militairen vertrekken na 12 jaar uit Irak, critici vrezen een machtsvacuüm

"1 oktober wordt een nieuwe mijlpaal in de geschiedenis van de Iraakse staat, nu het land vrij is van elke buitenlandse militaire aanwezigheid en de nationale soevereiniteit over zijn grondgebied volledig is hersteld", zei de premier van Irak deze week.

De gelegenheid wordt gevierd met vier officiële feestdagen. In 2024 spraken Irak en de VS af dat alle 2500 Amerikaanse soldaten het land stapsgewijs zouden verlaten, en na vandaag zijn ze definitief vertrokken.

De Verenigde Staten vielen Irak in 2003 binnen, om het regime van Saddam Hussein omver te werpen. Zijn regime zou massavernietigingswapens bezitten, maar die werden nooit gevonden. Hoeveel burgers er precies zijn omgekomen door de invasie is onduidelijk, maar naar schatting gaat het om zo'n 200 duizend mensen.

"De Amerikaanse soldaten vertrokken ook in 2011 al, maar na drie jaar kwamen ze weer terug om IS te bestrijden", legt Midden-Oosten correspondent Floor Brands uit. "Nu zijn er nog steeds cellen van IS, en sommige deskundigen zijn bang dat het Iraakse leger de strijd nog niet alleen aan kan."

"Maar er is mogelijk nog een groter risico, namelijk de sjiitische milities die gelieerd zijn aan Iran. Het gaat om verschillende gewapende groepen, die samen onder de naam Popular Mobilization Forces vochten tegen IS."

"Zij hebben best veel invloed in Irak en zowel Iran als die groepen zien het als een overwinning dat de Amerikanen zich terugtrekken. De Amerikaanse troepen waren altijd een soort tegenwicht tegen de Iraanse invloed."

Een commandant van de door Iran gesteunde milities noemt het 'een historische overwinning voor de Iraakse islamitische verzetsgroeperingen en eerbare Irakezen, en een verpletterende nederlaag voor het Amerikaanse project'.

De premier van Iran, Ali al-Zaidi, wil de sjiitische milities voor juni 2027 allemaal ontwapenen, dus over iets meer dan een halfjaar. In gesprek met The New York Times noemt hij het 'noodzakelijk'. Na de deadline zullen ze volgens de premier 'als vogelvrij worden beschouwd'.

Eigenlijk wilde de premier dat deze groepen al deze maand hun wapens zouden neerleggen, nog voordat de Amerikaanse soldaten uit Irak zouden vertrekken. Dat is niet gelukt, en ook de nieuwe deadline is volgens experts ambitieus. De milities willen hun wapens niet voor het einde van 2027 neerleggen.

"Er is dus angst voor een machtsvacuüm in Irak", zegt Brands. "Dat is in het verleden ook gebeurd in Irak, en het risico is dat andere groepen nu opnieuw in het gat springen dat Amerika achterlaat."

"De Amerikanen zaten er sinds 2014, toen ze kwamen om te vechten tegen IS. De Verenigde Staten en Irak hebben met elkaar besloten dat Irak de dreiging nu wel zelf aan moet kunnen, omdat IS verzwakt is. Maar er zijn in Irak wel mensen die zich zorgen maken of het Irakese leger de dreiging aan kan."

"Ik ben van mening dat Irak op dit moment nog niet volledig in staat is om de verantwoordelijkheid voor de veiligheid op zich te nemen, hoewel dit wel de wens is van alle Irakezen", zegt Abdul Rahman Al-Zobaie in de stad Falluja tegen persbureau Reuters.

"Alle Irakezen streven naar volledige soevereiniteit, en geen enkele Irakees zou dat betwisten. Maar alle Irakezen vrezen juist als er een machtsvacuüm ontstaat wanneer de door de VS geleide coalitie op deze manier vertrekt."

Sommige Irakezen zijn positiever gestemd. "We hebben onze veiligheidstroepen, ze staan paraat om terrorisme te bestrijden", zegt Rami Abdul Razzaq, een Irakeese burger in Baghdad, tegen persbureau Reuters. "We hebben al ervaring met de strijd tegen het terrorisme sinds de invasie van IS in 2014."

Nederland stelde onlangs een importverbod in voor goederen die uit de illegale Israëlische nederzettingen komen. In de onderstaande video vertelt correspondent Floor Brands wat er aan vooraf ging.