Schapen als 'groene machines': bedrijven verdienen aan natuurbeheer
Ergens in natuurgebied de Groote Peel, op de grens van Noord-Brabant en Limburg, kijkt een schaapsherder uit over de hei. Hij geeft zijn schaapshond af en toe opdracht om de groep van ruim tweehonderd schapen bij elkaar te houden.
De herder werkt bij schapenhouderij Mennen. Het bedrijf wordt betaald om met zijn schapen het natuurgebied te laten begrazen.
Beter dan een machine
Je kunt natuurgebieden ook maaien met een machine, maar het voordeel van schapen is dat ze sommige planten wel eten, en andere juist niet. Zo krijg je meer variatie, zegt Imke Boerma, woordvoerder van Staatsbosbeheer, mede-beheerder van de Groote Peel. "Een machine maait alles weg."
Daarnaast laten machines bandensporen achter, drukken ze de bodem in en stoten ze CO2 uit. Gevolgen die stuk voor stuk ongewenst zijn. Schapenpoep zorgt daarentegen juist voor voedingsstoffen in de bodem, legt Boerma uit.
Uitbesteed
Organisaties zoals Staatsbosbeheer, maar ook waterschappen en gemeentes, hebben meestal zelf geen schapen om voor hen aan het werk te gaan. Want de schapen zijn soms maar korte tijd nodig en het is niet handig om daarvoor een eigen kudde te onderhouden. Beter is het om een bedrijf voor bepaalde tijd in te huren. Er zijn bij de Kamer van Koophandel 23 bedrijven ingeschreven die zich bezig houden met de inzet van schaapskuddes voor natuurbeheer.
Mennen uit het Noord-Brabantse Helenaveen is dus zo'n bedrijf. "We hebben tussen de 2500 en 3000 schapen, afhankelijk van of er net lammetjes zijn geboren", vertelt Tom Mennen. Samen met zijn broer Wim en hun vader Jan is hij eigenaar van het bedrijf. Vader Jan begon 35 jaar geleden met het fokken van schapen. Sinds 2010 richt het bedrijf zich helemaal op begrazing voor natuurbeheer. Hun schapen zijn verdeeld over zo'n 10 kuddes.
Ze grazen in natuurgebieden, zoals de Groote Peel. Ook het Waterschap AA en Maas is klant, evenals de gemeentes Deurne, en Peel en Maas.
Hei herstellen
In natuurgebied de Peel helpen de schapen de hei te herstellen. Door de stikstofuitstoot van de landbouw en het verkeer floreren daar grassen, zoals het Pijpenstrootje, dat de hei wegdrukt. Schapen eten juist het gras, zodat hei weer de ruimte krijgt.
De schapen eten in opdracht van het waterschap bepaalde planten op dijken, zoals berenklauw en brandnetels. Zo hebben kruidenrijke grassen meer kans, hun wortels houden ook in de winter de dijk sterk.
Andere opdrachtgevers, zoals gemeentes, willen graag dat er in grasland meer verschillende bloemen en planten groeien. Dat is beter voor insecten en vogels, en daarmee voor de biodiversiteit. Doordat schapen niet alle grassoorten eten, dragen ze daaraan bij.
Dambord
Het lijkt eenvoudig, maar in bijvoorbeeld de Peel moet je niet een te groot gebied in één keer laten begrazen, legt Tom uit. Anders hebben dieren, zoals slangen, geen plek meer om beschutting te zoeken tegen roofvogels.
Daarom creëer je een soort dambord, vertelt de ondernemer. In de 'witte' vlakjes, van bijvoorbeeld 50 bij 50 meter, laat je schapen grazen. De 'zwarte' vlakken laat je in eerste instantie onberoerd. Als in de witte vlakken de hei is hersteld, laat je de schapen vervolgens grazen in de zwarte vlakken, zodat ook daar het gras wordt opgegeten en de hei kan herstellen.
Vier schapenrassen
Schapenbegrazing Mennen heeft verschillende soorten schapen. Op de hei zijn Schoonebeekers en Drentse heideschapen aan het werk. Beide zijn zeldzame schapenrassen. De overheid geeft subsidie als je die houdt, en dat zorgt voor extra inkomsten. Mennen heeft verder ook nog Kempische heideschapen en Swifters.
Die laatstgenoemde zie je niet op de hei, maar wel bijvoorbeeld op dijken van waterschappen en op grasland in gemeentes. Mennen heeft ongeveer 150 Swifters en zo'n 300 Schoonebeekers, vertelt Tom. De rest zijn Kempische en Drentse heideschapen.
Baan voor 32 of 40 uur
De tijd dat een schaapsherder dag en nacht bij de kudde blijft, ligt overigens ver achter ons. Je bent acht tot negen uur op de hei, waarbij de schapen los lopen en met hulp van een hond bij elkaar worden gehouden. In de avonden en de weekenden gaan de schapen naar een stuk grond met een hek er omheen. Schaapsherder zijn is gewoon een baan voor 32 of 40 uur, zegt Tom.
Een schaapsherder verdient tussen de 2500 euro en circa 3000 euro bruto per maand. Maar Tom, Wim en hun vader hebben hun eigen bedrijf en ze houden zich dus niet alleen bezig met schapen hoeden. Cijfers over Schapenbegrazing Mennen zijn in de Kamer van Koophandel niet te vinden, maar ze kunnen er alle drie van leven, zegt Tom.
Geen last van wolven
Als schaapsherder ben je enkel tussen half april en begin november buiten in het veld. In de winter zijn schapen op zogeheten winterweides, speciaal beheerde graslanden waar ze meer beschutting hebben.
Van wolven hebben ze bij Mennen overigens nog geen last gehad. De honden die bij de kudde zijn schrikken hen af. En met een goed hek, met stroom erop, is er geen probleem, besluit Tom.
Gevaarlijk voor mens én natuur: hier leggen we je alles uit dat je moet weten over stikstof:
