Stress en dubbele kosten: één langdurig zieke werknemer kan een bedrijf al ontwrichten

Ondernemers van het RTL Nieuwspanel klagen steen en been als het gaat om langdurig zieke werknemers, en meer specifiek over het 'gedoe' eromheen. Een zieke werknemer zorgt voor extra werkdruk en stress. En de bijbehorende regels, zoals het twee jaar moeten doorbetalen van loon, worden breed als oneerlijk bestempeld. Waar werknemers juist goed beschermd zijn, voelen de werkgevers zich onvoldoende gesteund en financieel kwetsbaar.

"Een skiongeluk, een relatie die over gaat, waarom moet ik dit als werkgever allemaal betalen?", zegt een panellid. "Als ik als ondernemer ziek wordt, krijg ik niets, van niemand!"

Langdurig ziekteverzuim komt niet alleen vaak voor, maar ook regelmatig terug, zeggen de werkgevers. Bij 54 procent is er in de afgelopen vijf jaar sprake van geweest, bij een kwart is er nu sprake van. Bij 35 procent gebeurt het minstens jaarlijks, en bij 10 procent zelfs elk kwartaal.

Hoe groter een bedrijf, hoe vaker langdurige uitval voorkomt. Bij de bedrijven met vijftig of meer werknemers heeft 71 procent ermee te maken en lijkt het een haast onvermijdelijk 'probleem' waarmee ondernemers mee moeten dealen. Maar ook bij kleinere ondernemers speelt het, en vallen er soms meerdere werknemers tegelijkertijd uit.

Voor grote bedrijven is het, gezien de omvang, niet zo gek dat meerdere mensen langdurig uitvallen, zegt Pierre Koning, hoogleraar arbeidsmarkt aan de VU Amsterdam. Maar ook bij kleinere is de kans best groot. Het verzuim in Nederland is toegenomen sinds 2020, het begin van de coronapandemie. De kans dat je ermee te maken krijgt, is dus ook gegroeid. "Werkgevers merken dat."

Dat geldt zeker voor Lennert van Winkel van Van Winkel Kaas & Noten. Hij heeft een webwinkel en marktkraam in Den Haag en zat de afgelopen tijd "in zak en as" omdat twee werknemers kort na elkaar uitvielen. Eén ging door een "combinatie van een arbeidsconflict en burn-out" vorig jaar de ziektewet in en krijgt een UWV-uitkering. De ander brak haar heup en wordt door Van Winkel doorbetaald, terwijl wordt gewerkt aan re-integratie.

De ondernemer moest het de afgelopen tijd vooral zelf doen, zegt hij, en hield met hulp van familie en een zaterdaghulp (zijn enige overgebleven werknemer) de ballen in de lucht. "Je personeelsbestand valt in één klap weg en dat is een heel groot probleem", zegt Van Winkel, die er veel stress door had en bij een praktijkondersteuner liep. Met wisselende bezetting en veel zelf werken krijgt hij alles net rond. "Je vraagt je steeds af: hoe lang gaat dit nog goed?"

Geluk bij een ongeluk, is Van Winkel verzekerd voor loondoorbetaling bij langdurige ziekte, al heeft hij wel een eigen risico van zes weken. "Twee uitvallers plus vervanging betekent twee keer zes weken dubbele loonkosten." Al met al nog een behoorlijke strop, aldus de ondernemer.

Eén zieke werknemer kan een klein bedrijf ontwrichten, zo blijkt ook uit het panelonderzoek. Kleine ondernemers worden harder geraakt, ook emotioneel. Maar de rest blijft niet buiten schot: acht op de tien zegt persoonlijk te worden geraakt, door stress en overwerk. Of omdat je "drie jaar niet op vakantie bent geweest" om het vervangen van een zieke.

88 procent noemt de impact op de bedrijfsvoering groot. Het betekent "meer uren draaien", zegt een ondernemer uit het panel. "De kosten zijn enorm" en de begeleiding en re-integratie van de zieke zijn net als het contact met de bijbehorende instanties, zoals het UWV en bedrijfsartsen, bureaucratisch en "zeer tijdsintensief", aldus een ander. En: de regeldruk en alle gedoe zijn "erger dan het missen van dat ene personeelslid".

Financieel risico

De regels zijn voor vrijwel alle ondernemers een groot struikelblok, ze worden door 90 procent als oneerlijk bestempeld. Voor 80 procent vormt de plicht van loondoorbetaling een groot financieel risico. En slechts 1 procent vindt dat dit risico vooral bij werkgevers hoort, waar anderen (deels) wijzen naar het UWV én werknemers zelf.

Er is veel discussie over de betaaltermijn, zegt hoogleraar Koning. En 'spannend' wat het nieuwe kabinet gaat doen. Vorig jaar werd een motie aangenomen, waarin werd voorgesteld om het tweede jaar loondoorbetaling voor kleine werkgevers uit de collectieve voorzieningen te betalen. Vakbond CNV is tegen, omdat dit tot meer uitkeringen leidt en dus hogere maatschappelijke kosten.

D66, CDA en VVD zeggen in hun coalitieakkoord het onwenselijk te vinden dat de regel kleine ondernemers ervan weerhoudt om mensen in vaste dienst te nemen, "wat zeer nadelig is voor werknemers of mensen die werk zoeken", zo zeggen ze in het coalitieakkoord.  Vooral het midden- en kleinbedrijf wordt hierdoor geraakt, erkennen de partijen. 

Tegelijkertijd geeft diezelfde loondoorbetaling volgens hen een effectieve prikkel tot re-integratie bij de eigen werkgever. De regels stimuleren hen, met andere woorden, om werknemers weer snel aan het werk te helpen.

Geen prikkel

Twee jaar doorbetalen van loon is vooral voor kleine bedrijven een groot risico, zegt Koning. "Misschien wel te groot." Daarom wordt er vaak een zogeheten verzuimpolis afgesloten bij een verzekeraar, waarmee (een deel van) het risico wordt afgedekt. Toch vreest ook Koning dat bedrijven te veel achterover zullen leunen als zij het loon nog maar 1 jaar hoeven te voldoen. Er is dan immers minder druk om mensen weer snel aan het werk te helpen. Die noodzaak wordt ook kleiner voor verzekeraars, waarschuwt hij. 

"Op dit moment is het voor verzekeraars een verdienmodel om mensen weer snel te laten re-integreren", zegt hij. Omdat zij geld uitkeren aan ondernemers die verzekerd zijn voor loondoorbetaling bij ziekte. Springt de overheid na 1 jaar bij, dan wordt verzekeren als business model minder interessant, en de kosten waarschijnlijk hoger.