EU en VS smeden grondstoffendeal om dominantie China te breken
1. Wat is er afgesproken?
De EU en de VS willen binnen 30 dagen een akkoord bereiken om minder afhankelijk te worden van China. Daarvoor bekijken ze of ze kunnen samenwerken op het gebied van mijnbouw, en bij het verwerken en recyclen van kritieke grondstoffen. Verder wordt onderzocht hoe voorraden van belangrijke grondstoffen kunnen worden opgebouwd. Ook Japan is bij de gesprekken betrokken.
2. Wat is het probleem eigenlijk?
We zijn erg afhankelijk van China. De EU noemt 34 grondstoffen die van cruciaal belang zijn, zo valt te lezen in de zogeheten Critical Raw Materials Act.
97 procent van alle zeldzame aardmetalen die nodig zijn voor magneten (die in onder meer windturbines zitten) komt uit China. Verder komt 63 procent van de kobalt, die wordt gebruikt in batterijen, uit mijnen in de Democratische Republiek Congo. Deze mijnen zijn vaak in handen van Chinese bedrijven.
China heeft een machtig wapen in handen dat de veiligheid én verduurzaming van Europa onder druk zet:
En voordat kritieke grondstoffen kunnen worden gebruikt, moeten ze nog worden bewerkt. Dat gebeurt vaak in China, ook als deze grondstoffen in een ander land worden gedolven. China heeft de export van grondstoffen voor militaire doeleinden al beperkt. Dat kan het land óók doen voor andere toepassingen.
3. Wat moeten we doen om minder afhankelijk te worden?
Het snelste resultaat krijg je als we grondstoffen in andere landen dan China kopen, zegt Andor Lips, strategisch adviseur grondstoffen bij het Nederlands Materialen Observatorium, onderdeel van TNO, tegen RTL Z. Dat kan ook goed met de VS en Japan, want samen sta je sterker. Dit maakt het openen van nieuwe mijnen en verwerkingsinstallaties ook rendabel voor de grondstofconcurrenten van China.
Op dit moment is China nog het goedkoopst. Australië, waar ook veel kritieke grondstoffen worden gewonnen, bouwt nu een installatie waar die grondstoffen kunnen worden verwerkt. Zo worden we al wat minder afhankelijk van China.
4. Hebben we die grondstoffen niet zelf?
Er worden al kritieke grondstoffen gewonnen, maar nog op kleine schaal. We moeten daarom onderzoeken of elders in Europa ook kritieke grondstoffen zijn die we kunnen delven, zegt Lips. Vervolgens moeten er nieuwe mijnen en verwerkingsinstallaties worden ontwikkeld.
Dat kost wel veel tijd. Minstens 10 tot 15 jaar voor een mijn, en 2 tot 5 jaar voor een verwerkingsinstallatie, verwacht Lips. Maar soms ziet de lokale bevolking daar niets in vanwege de milieu-impact. Zo is de opening van een lithiummijn in Servië onzeker geworden.
Daarnaast kan recycling een deel van de oplossing zijn. Bij sommige metalen gaat dat nu al prima, zegt Lips, zoals bij aluminium drankblikjes. Maar hergebruik van bijvoorbeeld lithium uit autobatterijen is nog beperkt. Zo zijn de meeste elektrische auto's nog niet afgedankt, ze rijden nog gewoon rond. Dus kunnen materialen die er in zitten nog niet worden gerecycled, legt hij uit.
Verder zitten er vaak maar hele kleine hoeveelheden kritieke grondstoffen in producten, en vaak ook nog bij elkaar. Dat maakt recyclen moeilijk, zegt Irina Patrahau, expert kritieke grondstoffen bij het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Vaak is het ook duurder dan nieuwe materialen gebruiken. En China kan door zijn sterke positie recyclingbedrijven uit de markt drukken, zegt zij.
De EU heeft ambitieuze doelstellingen voor 2030. Dan moet minstens 10 procent van ons verbruik aan kritieke grondstoffen uit de EU zelf komen, en 25 procent uit recycling. "Dat is dus een flinke uitdaging waar we voor staan", zegt Lips.
We hebben overigens ook minder grondstoffen nodig als we langer met onze telefoon of laptop doen, of deze repareren. Maar voorlopig blijven we sterk afhankelijk van China, zegt Lips. De afhankelijkheid kunnen we ook beperken door een voorraad kritieke grondstoffen aan te leggen, zoals de VS wil, zegt hij. De EU denkt daar ook aan.
5. Zijn we straks duurder uit?
Dat is wel de verwachting. De totale kosten van het verwerken van kritieke grondstoffen, tot aan het maken van producten in de EU zijn minstens het vijfvoudige van in China, verwacht Lips. "In absolute zin gaat het misschien om kleine bedragen bij kleine producten, maar als je grote hoeveelheden nodig hebt, dan tikt het wel aan."
Deze kosten in Europa kunnen wel wat dalen bij meer ervaring en productie. Maar niet tot het niveau van China, denkt Lips. Ook recycling is duurder dan nieuwe materialen gebruiken. Mogelijk is dat over 10 tot 15 jaar anders, zegt Patrahau.
"Maar wat is onafhankelijkheid je waard?", zegt Lips. Hij stipt ook aan dat bij het winnen en verwerken van deze kritieke grondstoffen in de EU het milieu en de rechten van werknemers belangrijk zijn.
Niemand heeft meer grondstoffen dan China, maar de natuur is de dupe, legt China-correspondent Roland Smid uit in deze video:
