Groenten en fruit kunnen nog maanden duurder en slechter verkrijgbaar blijven
Spanje en buurlanden Portugal en Marokko worden al sinds begin dit jaar getroffen door noodweer en hevige regenval. De gevolgen daarvan zijn inmiddels terug te zien in de prijzen die Spaanse groente- en fruittelers betaald krijgen voor hun producten.
De prijzen die boeren deze week krijgen voor avocado's, citroenen, aubergines en courgettes zijn flink gestegen. Het gaat om prijsstijgingen van 18, 65, 110 en zelfs 134 procent, vergeleken met dezelfde week een jaar geleden, blijkt uit een overzicht van het Spaanse ministerie van Landbouw.
Geen aardbei te krijgen
Aardbeienboeren kunnen nu per kilo geen 300 euro, zoals een jaar geleden, maar 423 euro krijgen voor dezelfde hoeveelheid. Alleen de aanvoer is vrijwel nul: bijna geen aardbei heeft het noodweer doorstaan. De plastic tunnels (polytunnels) waarin ze worden gekweekt gingen bijna overal kapot, er braken schimmelziektes uit en het transport is gestremd.
Spanje is dé groente- en fruitleverancier van Europa. Van alle groenten die in Europa gegeten worden komt 23 procent uit Spanje, en 27 procent van het fruit dat we in Europa consumeren wordt in Spanje gekweekt. Nederland importeert verhoudingsgewijs wat minder: normaliter komt 14 procent van wat in Nederland op de groente- en fruitafdeling ligt uit Spanje.
Wat in Spanje aan de hand is, werkt door in de hele markt. Dat er ook noodweer is geweest in Marokko, een land waar inkopers vaak naar uitwijken als in Spanje een oogst tegenvalt, maakt het probleem nog groter. Alle inkopers in Europa storten zich dan op landen die nog wel kunnen leveren, wat de prijs doet stijgen.
Zware overstromingen in Portugal en Spanje door storm Leonardo, zoals te zien is in deze video:
De cijfers van het Spaanse landbouwministerie geven een blik in de toekomst voor wat betreft de prijzen in de winkel in Nederland. Al verschilt het per product hoe snel het effect hier wordt gemerkt. De duurdere avocado die vandaag wordt geoogst in het zuiden van Spanje, komt over drie weken aan in de haven van Rotterdam, en doet er daarna nog dagen over tot die in de winkel ligt. De courgette waarvan de prijs meer dan verdubbelde, ligt vier dagen na de oogst al in het schap in Nederland.
Prijsverhoging wordt uitgesmeerd
Bovendien spelen meer zaken mee bij de uiteindelijke prijs in de supermarkt. Tussenhandelaren en supermarktketens kunnen een prijsverhoging meteen volledig aan de klant doorberekenen, maar ze kunnen de prijsstijging ook wat verzachten en over een langere periode uitsmeren.
Spaanse supermarkten doen het momenteel op die manier. Zij vinden de prijzen zo bizar hoog, dat ze voor veel producten de prijs in de winkel met 'maar' 10 procent verhogen. Ze teren daardoor in op hun reserves, met het idee dat ze die later weer kunnen aanvullen.
Spaanse supermarktketens hebben klanten laten weten dat de prijsverhoging van 10 procent voorlopig blijft staan, totdat de prijzen voor groente en fruit weer zijn genormaliseerd. Toch is die prijsstijging nog altijd historisch hoog: de enige keer dat dit eerder gebeurde was in het voorjaar van 2022, door de torenhoge energieprijzen als gevolg van de Russische invasie van Oekraïne.
Wat de huidige problemen ingewikkelder en hardnekkiger maakt dan bij andere mislukte oogsten, is dat de serie tropische stormen ook verwoestend is geweest voor gebouwen en infrastructuur. In het zuidoosten van Spanje is zeer veel schade in het grootste glastuinbouwgebied van Europa. Er staat daar ruim 33.000 hectare aan kassen, dertien keer meer dan wat er in het Westland aan kassen is. Herstel gaat maanden duren.
Zevende storm in zes weken tijd: noodweer in Spanje zorgt voor grote problemen
Ook het herstelwerk aan wegen en sporen gaat nog zeker vier maanden duren. Dat herstel is in Spanje momenteel topprioriteit en krijgt voorrang op alles, is deze week besloten. Volgens regionale bestuurders is op 85 procent van de plekken waar schade is, deze week begonnen met herstelwerk.
Tot die tijd is het afvoeren van producten lastiger. Voor bijvoorbeeld aardbeien is oponthoud onderweg desastreus. Die moeten een dag na de oogst in de Nederlandse supermarkt liggen. Als de reistijd door gaten in de weg of verzakte sporen veel langer wordt, kunnen de aardbeien al bij aankomst worden weggegooid.