Ons water zit nog altijd vol schadelijke chemicaliën, overheidsbeleid rammelt
Kankerverwekkende PAK’s (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen), immuunsysteem-verstorende PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) en zware metalen zoals lood en kwik. De Rekenkamer deed onderzoek naar de vijftien meest schadelijke stoffen uit een lijst van 122 chemicaliën "die worden geassocieerd met een risico voor de gezondheid van mensen en het milieu", aldus de onderzoekers.
Uit het onderzoek blijkt dat voor de meeste van deze stoffen de afgelopen twaalf jaar geen vooruitgang is geboekt als het gaat om concentraties in bijvoorbeeld rivieren, meren en sloten. Ons water werd nauwelijks schoner: over het algemeen gingen we 'juist achteruit', zegt Barbara Joziasse, lid van de Algemene Rekenkamer.
Alarmerend signaal: Nederlandse wateren blijven te vervuild, snel actie nodig
De slechte waterkwaliteit is niet nieuw, maar overheidsrapporten hierover richtten zich tot nu toe vooral op de vraag of Nederland voldoet aan de Europese normen, en veel minder op de vooruitgang - of het gebrek daaraan, aldus de Rekenkamer.
Vooropgesteld: de vervuiling heeft meerdere oorzaken. Bepaalde stoffen die worden teruggevonden zijn bijvoorbeeld typisch voor verkeer of de landbouw, of komen stroomafwaarts mee uit het buitenland. Maar de stoffen die de Rekenkamer bekeek, zijn typisch voor de industrie en komen vaak via lozingen in het water terecht.
Lozen met vergunning
Dat gebeurt nog altijd. Bedrijven, zoals Chemours of Tata Steel hebben hiervoor een vergunning. Maar zo langzamerhand moeten we ons volgens de Rekenkamer wel gaan afvragen of die vergunningen, en de manier waarop ze worden verleend, nog wel houdbaar zijn.
De regering moet de vervuiling van Brussel harder aanpakken en moet vanaf volgend jaar aan strenge normen voldoen. Maar ondertussen is niet duidelijk welke vervuiler verantwoordelijk is voor welk aandeel - het totaalplaatje ontbreekt. Daardoor wordt het maken van beleid en handhaven lastig, zeggen de onderzoekers.
Geen data
De juiste data ontbreken, zegt Joziasse. "Om een voorbeeld te geven: 85 procent van de bedrijven heeft geen recente informatie aangeleverd in het emissie-registratiesysteem." Een database waarin bedrijven moeten bijhouden wat ze lozen, boven een bepaalde drempel.
En daardoor kan de toezichthouder, Rijkswaterstaat, eigenlijk ook niet goed in de gaten houden of het de goede kant op gaat. "Door het gebrek aan inzicht in de lozingen en waterkwaliteit hebben Rijkswaterstaat, maar ook de minister, bedrijven en burgers geen goed zicht op de gevolgen."
Meer ziekmakende stoffen de lucht in bij 125 bedrijven door heel Nederland
Ondertussen zijn veel van die stoffen schadelijk voor mens en natuur, sommigen worden in verband gebracht met kanker, waar andere planten en dieren kunnen bedreigen. Het kan grote financiële gevolgen hebben, zegt de Rekenkamer. Een schatting van Natuur & Milieu liet eerder zien dat vervuiling door de industrie Nederland minstens 7 miljard euro per jaar kost. Dan gaat het bijvoorbeeld om extra medische kosten, of de kosten om ons drinkwater te reinigen.
Die kosten dreigen bovendien verder op te lopen. Zo zijn er plannen om de norm voor PFAS in drinkwater strikter te maken en dat kan betekenen dat waterzuiveringsbedrijven hun installaties moeten aanpassen om daaraan te kunnen voldoen. De zuiveringsbedrijven zelf waarschuwden in het recente verleden ook al dat hun werk in de toekomst moeilijker en duurder kan worden door vervuiling - en dat consumenten dat ook kunnen gaan voelen in hun portemonnee.
Reactie ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Volgens minister Robert Tieman van Infrastructuur en Waterstaat wordt er bij Rijkswaterstaat hard gewerkt aan de waterkwaliteit en wordt inmiddels 83 procent van de doelen gehaald die op Europees niveau zijn gesteld. Naast een pakket aan maatregelen wordt volgens hem ook gewerkt aan aangepaste vergunningen en moet er geïnvesteerd worden in een informatiesysteem.
De minister is het niet eens met de conclusie dat er te weinig data of gebrekkig toezicht zijn. "De regionale organisatieonderdelen van RWS (Rijkswaterstaat, red.) kennen hun beheergebieden het best, houden dit zelf bij en hebben hier - nu nog - een eigen registratie voor", zegt hij.
PFAS ging van wondermiddel tot opstapelend probleem, zo zie je in deze video.
