Autisme op de werkvloer: 'Onder de juiste omstandigheden ben ik goud waard'
Autisme in veel vormen
Autisme kent veel gezichten. Waar de één worstelt met prikkelverwerking, vindt de ander sociale interacties of onverwachte situaties lastig. Voor Joyce (33), docent Engels, zijn structuur, routine en het voorkomen van overprikkeling belangrijk. Een goed voorbeeld is haar ontbijt, dat al sinds haar jeugd hetzelfde is: twee volkorenboterhammen met boter en vlokken. “Als ik een keer geen vlokken heb, dan word ik echt chagrijnig, omdat mijn routine anders is. Het moet kloppen.”
Ook Bijan (33) heeft behoefte aan voorspelbaarheid. Sinds 2021 werkt hij met een autismecoach, waardoor hij beter begrijpt waarom hem sommige dingen niet lukken en welke omstandigheden hij nodig heeft om goed te functioneren, thuis en op de werkvloer. “Als mijn coach Judith aankomt, starten we in stilte. Pas als we allebei met thee zitten, beginnen we te praten. Dat geeft mij overzicht en rust.”
Bij Fabian (44), cabaretier en maker, uit autisme zich juist in smetvrees, angsten en fobieën. Hij omschrijft zichzelf als ‘iemand met een begeleidingsbriefje’. “Mijn smetvrees heeft te maken met een gevoel van veiligheid. Zo was ik de boodschappen vaak af en gebruik ik veel alcoholspray. Maar van mijn zoontje vind ik niets vies, omdat hij heel veilig voelt.” Als er iets vies is in huis, veroorzaakt dat onrust bij Fabian, door te controleren waar hij wél grip op heeft, neemt hij de spanning weg.
Autisme op de werkvloer
Naast de duidelijke routines thuis, zoeken Joyce, Fabian en Bijan ook op het werk naar houvast om hun talenten te kunnen benutten.
Veel mensen zijn verbaasd dat Joyce autisme heeft en toch docent is. Zelf vindt ze dat soms ook verrassend. “Toch is er niets zo voorspelbaar als een school: een bel die aangeeft dat de les begint en eindigt, een doorlopende leerlijn die aangeeft wat je wanneer lesgeeft. Voor mij is dat structuur en overzicht. Dus eigenlijk is het nog helemaal niet zo gek om een docent met autisme te hebben.” Haar leerlingen kunnen de structuur in de les waarderen, ondanks dat Joyce’ tempo soms wat lager ligt. “Laatst vergeleek een leerling mij met een iPhone 7: hij gaat langzaam, maar werkt nog wel”, zegt ze lachend.
Voor Fabian biedt het theater dezelfde houvast als de school voor Joyce. “Werken in het theater vind ik heel duidelijk. Je hebt een podium dat letterlijk hoger is dan waar mensen lopen, dus dat stuk is van mij, de rest is van jullie. Dat vind ik superhelder!” Net als Joyce zoekt hij houvast in voorspelbare omgevingen, zodat hij zijn talenten kan inzetten.
Van onzekerheid naar vertrouwen
Na een periode van onzekerheid en zonder betaalde baan vindt Bijan dankzij zijn reïntegratietraject met mini-stages stap voor stap zijn plek op de werkvloer terug. “Het belangrijkste voor mij is positieve ervaringen opdoen, dat het goed gaat, dat er harmonie is en dat ik weer vertrouwen krijg in collega’s, leidinggevenden én mezelf.” Voorspelbaarheid en structuur zijn voor hem daarin onmisbaar. “Zolang de juiste omstandigheden worden gecreëerd, ben ik goud waard. Voorspelbaarheid is echt alles voor mij.” Zijn ontwikkeling laat zien hoeveel potentieel verloren gaat als die voorwaarden ontbreken, en hoeveel er vrijkomt als er wel kleine aanpassingen op het werk worden gedaan.
Onbenut talent
De verhalen van Joyce, Fabian en Bijan laten zien dat autisme geen beperking hoeft te zijn, maar juist van grote waarde kan zijn op de werkvloer. Steeds meer werkgevers ontdekken de kracht van een neurodivergente werkomgeving: een inclusieve plek die is aangepast aan medewerkers met uiteenlopende breinen, zoals autisme, maar ook ADHD, dyslexie en hoogbegaafdheid.
Duidelijke communicatie, structuur en prikkelarme werkplekken maken een wereld van verschil, niet alleen voor mensen met autisme, maar voor hele teams. “Ik merk dat veel mensen het prettig vinden als je heel duidelijk bent en structuur brengt”, vertelt Joyce.
De boodschap van Autisme Werkt is helder: kleine aanpassingen op de werkvloer kunnen mensen met autisme én de rest van het team laten floreren. Werkgevers die ruimte maken voor deze talenten, halen niet alleen het beste uit mensen, maar versterken hun hele organisatie.
De documentaire Autisme Werkt is op 2 april, Wereld Autisme Dag, om 22:45 uur te zien bij RTL Z. Ga voor meer informatie over inclusieve werkplekken en neurodivergentie naar de website van de Nederlandse Vereniging voor Autisme.