Defensie veel te kwetsbaar door grote afhankelijkheid van fossiele brandstoffen
Tanks, gevechtsvliegtuigen, militaire schepen, ze gebruiken allemaal ontzettend veel energie. Clingendael bracht de risico's hiervan in kaart. Een actueel thema, want de huidige oorlog tussen Israël, de VS en Iran wordt niet zonder reden een 'energie-oorlog' genoemd.
Bij de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten zijn allerlei energie-installaties doelwit van aanvallen. Het wegvallen van olieleveranties kan bovendien leiden tot een 'acuut veiligheidsprobleem, niet in de laatste plaats omdat militaire operaties hier direct afhankelijk van zijn', schrijft Clingendael in een publicatie voor het ministerie van Defensie.
Pijnlijk duidelijk
De onderzoekers waren al veel langer met dit onderwerp bezig, maar de laatste ontwikkelingen in het Midden-Oosten onderstrepen de ernst ervan. Sinds de Amerikaans-Israëlische oorlog met Iran een maand geleden begon, is de Straat van Hormuz grotendeels afgesloten door Iran. Ook werden olietankers aangevallen.
Door de blokkade zijn de prijzen op de oliemarkt tot recordhoogte gestegen. Het maakt pijnlijk duidelijk hoe sterk afhankelijk we zijn van energie uit olie en gas, energie die voor een groot deel afkomstig is van buiten de EU.
Teherans tolpoort: zo bepaalt Iran wie door de Straat van Hormuz vaart
De huidige situatie heeft deze problematiek zeker extra op scherp gezet, zegt onderzoeker Louise van Schaik van Clingendael. "Denk bijvoorbeeld aan militaire gevechtsvliegtuigen en -helikopters. Het is echt duizelingwekkend hoeveel brandstof die gebruiken." Elektrische tanks zijn er nog niet en veel militairen stellen ook dat die te zwaar zijn voor batterijen.
In andere sectoren dan defensie wordt steeds meer gebruik gemaakt van elektriciteit die voor een groot deel in Nederland wordt opgewekt. Maar militaire operaties blijven sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen, signaleert Clingendael. "Dit geldt met name voor de luchtmacht, maar ook voor marineschepen en tanks en afweergeschut bij de landmacht."
Drones op elektriciteit
Heel belangrijk zijn daarnaast tegenwoordig drones. Van Schaik: "Veel drones vliegen op elektriciteit, maar zeker nog niet allemaal." Bij de strijd tussen Rusland en Oekraïne blijken drones kenmerkend te zijn voor moderne oorlogsvoering. Ook in de oorlog met Iran worden ze veelvuldig ingezet.
Een andere kwetsbaarheid in de EU vormt de grote afhankelijkheid van vloeibaar aardgas (LNG) uit de Verenigde Staten. Het is goed dat de EU, en daarmee ook Defensie, z'n afhankelijkheid van fossiele energie uit Rusland heeft afgebouwd, schrijft Clingendael.
Maar daar is 'een scherpe toename van gas-import uit de Verenigde Staten' voor in de plaats gekomen. Hierover berichtte RTL Z begin dit jaar al, toen bleek dat bijna een kwart van onze energie tegenwoordig uit de VS komt.
Zitten we wéér in de problemen? Een derde van ons gas komt uit VS
Het weer afhankelijk zijn van één nieuwe leverancier, maakt de EU opnieuw kwetsbaar, stelden dezelfde onderzoekers al eerder dit jaar. De import van LNG uit de VS is de laatste paar jaar enorm gestegen, tot bijna 60 procent.
Hybride sleepboten
De Europese landen van de NAVO beloofden vorig jaar veel meer geld te gaan uitgeven aan defensie. Tegelijkertijd worden er in de EU vele miljarden euro's uitgegeven aan de energietransitie. Maar dat die twee ontwikkelingen elkaar kruisen is volgens de onderzoekers niet vanzelfsprekend. Het defensiebeleid richt zich nou eenmaal op 'nationale veiligheid, continuïteit en bedreigingen'. Bij energiebeleid gaat het vooral om milieueisen en economische prikkels.
Waarschuwing voor internationale energiecrisis door oorlog: werk vaker thuis en rijd langzamer
Omdat deze doelen van elkaar verschillen, is er tussen de twee sectoren te weinig kruisbestuiving. Toch is het ook weer niet zo dat er niks gebeurt, blijkt uit brieven aan de Tweede Kamer van het ministerie van Defensie. Inmiddels zijn er hybride sleepboten en elektrische werkboten, blusvoertuigen en dienstauto's. Ook wordt er gewerkt aan energiebesparing en verduurzaming van Defensie-vastgoed.
Maar tegelijkertijd lijkt het plaatsen van zonnepanelen niet zo hoog op de agenda te staan. Oud-staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman verwachtte in het najaar dat in december op nog maar ongeveer 18 procent van de geschikte defensiegebouwen zonnepanelen zouden liggen (ofwel: 96 van de 540 geschikte panden).
Heel snel stappen zetten
Louise van Schaik vindt dit naast de andere opgaven een van de eerste dingen die Defensie kan doen: "Tuurlijk, kom op zeg", zegt ze. "De meeste energie zit 'em in het zware transport, dat is uitdagend. Maar met het minder zware transport en gebouwen kan je nu heel snel stappen zetten."
