Fonq failliet: hoe de online woonwinkel onderuitging

Vrijdag maakten curatoren Noor Zetteler en Jan Davids bekend dat hun pogingen om een faillissement van het online woonwarenhuis Fonq te vermijden, zijn mislukt. Afgelopen anderhalve week deden zij als bewindvoerders een laatste poging om het bedrijf van de afgrond te redden.

Nu Fonq failliet is, moeten de curatoren op zoek naar partijen die een doorstart willen maken. Maar daarvoor moeten zij wel iemand met creativiteit en lef vinden. Want de afgelopen jaren probeerden een steenrijke eigenaar en een hele trits directeuren alles om de online woonwinkel winstgevend te krijgen. Tevergeefs. 

Bekende eigenaar

Fonq wordt in 2003 opgericht door ondernemer Patrick Kerssemakers, en groeit uit tot een online warenhuis met een omzet van 66 miljoen euro in 2015. Een jaar later wordt de onderneming gekocht door investeerder Ad Scheepbouwer.

Scheepbouwer is een bekende naam in het Nederlandse bedrijfsleven. Hij leidt dertien jaar lang het postbedrijf van PTT, later TNT Post. Daarna staat hij nog eens tien jaar -tot 2011- aan het roer van telecomgigant KPN. 

Klapper met Wehkamp

Hoewel Scheepbouwer daar vorstelijk wordt beloond, maakt hij pas echt een klapper dankzij zijn investering in Wehkamp. De verkoop van zijn belang in het tot webwinkel omgebouwde postorderbedrijf levert hem in 2015 naar verluidt zo'n 180 miljoen euro op. Zakenblad Quote schat zijn vermogen daarna op 230 miljoen euro.

Blijkbaar smaakt die klapper naar meer. Want eind 2016 koopt Scheepbouwer dus Fonq, overigens van Wehkamp. Dankzij zijn 'tweede webwinkel' zou hij zijn kunstje misschien nog eens kunnen herhalen.

Met Fonq heeft Scheepbouwer grote plannen. De omzet moet groeien tot minimaal 200 miljoen euro, zegt hij in het FD. Hij wordt er voorzitter van de raad van commissarissen, maar laat in NRC optekenen ook actief betrokken te zullen zijn bij het reilen en zeilen van het bedrijf.

Turbulente jaren

Wat volgt is een turbulente periode. Fonq verslijt in vier jaar maar liefst vier directeuren en voert een ingrijpende reorganisatie door. In plaats van een breed assortiment, kiest de webwinkel nu voor een strenge focus op wonen en koken.

Ook sluit Fonq zijn webwinkels in Frankrijk en Duitsland en stopt met de verkoop op handelsplaatsen van anderen, zoals Bol en Amazon. Al die extraatjes waren leuk voor de groei, maar hadden onder aan de streep eigenlijk vooral hoofdpijn opgeleverd.

Fonkelnieuw hoofdkantoor

Na twee jaar reorganiseren moet in 2019 een bloeiperiode aanbreken. In de zomer van dat jaar verhuist het opgeschoonde Fonq naar een groter en fonkelnieuw hoofdkantoor en distributiecentrum in Utrecht. En in december voorspelt de kersverse directeur Antoine Brouwer (ex-Blokker) in vakblad RetailTrends dat de online woonwinkel dat jaar eindelijk 'break even' zou draaien.

Dat valt tegen. Vier maanden later blijkt dat Fonq in 2019 een nettoverlies van 5,7 miljoen heeft geleden, op een consumentenomzet van bijna 98 miljoen euro. Brouwer kan meteen zijn biezen pakken. Marketingman Jeremiah Albinus neemt zijn plek in, de vijfde directeur in vier jaar. 

Coronacrisis

Albinus treedt aan in mei 2020, op het moment dat de wereld wordt getroffen door de coronacrisis. Dat levert Fonq heel wat hoofdbrekens op. De aanvoer van woon- en kookartikelen uit Azië raakt verstoord. Ook de levering aan klanten wordt problematisch.

Maar er zijn ook voordelen. Omdat mensen thuis zitten en tijd en geld overhouden om te besteden aan hun woning, krijgt de omzet van Fonq een impuls. Ook positief: een groot deel van de concurrentie valt weg, omdat fysieke woonwinkels maandenlang op slot gaan.

Succesjaar

Het eerste coronajaar 2020 wordt daardoor een succes. Fonq meldt dat jaar trots dat de consumentenomzet is uitgekomen op 103 miljoen euro. Dat is wel inclusief de volledige omzet van partners, die via de webwinkel van Fonq verkopen. De 'eigen' netto-omzet bedraagt 91 miljoen. Belangrijker: Fonq boekt voor het eerst in jaren een nettowinst. Weliswaar slechts 0,9 miljoen, maar toch een mijlpaal.

Directeur Albinus blaakt van zelfvertrouwen. Zo zegt hij in een podcast dat Fonq zijn omzet in vijf jaar kan verdubbelen. Dankzij corona zouden veel consumenten hun koudwatervrees voor de online aanschaf van meubels zijn kwijtgeraakt. "Steeds meer mensen durven onze producten online te kopen."

Verliezen keren terug

In het tweede coronajaar blijven de resultaten van Fonq echter pijnlijk achter bij de verwachtingen. In het boekjaar 2021 daalt de netto-omzet met ruim 10 procent, tot ruim 80 miljoen euro. Onderaan de streep keren de rode cijfers terug; een nettoverlies van 2,4 miljoen.

Het boekjaar 2022 is nog slechter. Ondanks de introductie van het huismerk 'by Fonq' zakt de omzet verder, tot ruim 67 miljoen euro. Het verlies verdrievoudigt, tot 7,9 miljoen.

Oekraïne

Als verklaring wijst directeur Albinus naar de sterk gestegen energieprijzen na de inval van Rusland in Oekraïne, waardoor vrijwel alles duurder wordt. Consumenten worden onzeker en houden de hand op de knip.

Het is de vraag of dat een juiste verklaring is. Marktleider Ikea Nederland heeft daar in elk geval geen last van, en doet prima zaken. In boekjaar 2021-'22 stijgt de omzet met 10 procent. En een jaar later volgt een stijging van zelfs bijna 20 procent, tot 1,64 miljard euro. Ikea Nederland boekt zo'n 30 procent van die omzet overigens online.

Rampjaar

2023 wordt een absoluut rampjaar voor Fonq, waarin nog eens ruim een kwart van de omzet verdampt. Er blijft nog geen 50 miljoen euro van over. In plaats van de geambieerde verdubbeling in vijf jaar, is de omzet in drie jaar bijna gehalveerd.

En onderaan de streep prijkt een dramatisch verlies, van bijna 15 miljoen euro. Huisbank ING ziet het niet meer zitten, en laat in december 2023 weten de kredietkraan dicht te draaien.

Vlucht naar voren

Eigenaar Scheepbouwer werpt Fonq nog een financiële reddingsboei toe. Hij scheldt 7 miljoen euro aan leningen kwijt, en belooft 15 miljoen aan verse leningen. Daarmee moet Fonq tot april 2025 doorkunnen.

Maar zwaaien met de geldbuidel verandert niets aan de structurele verliezen van Fonq. Ondanks alle reorganisaties en inspanningen zijn de resultaten sinds 2016 alleen maar verslechterd. Er moet iets gebeuren.

In maart 2024 kiest Scheepbouwer daarom voor een opmerkelijke vlucht naar voren. Fonq koopt een online meubelhandel uit Amstelveen, die vooral handelt in restpartijen. Dat bedrijf – Naduvi - is in 2019 opgericht door ondernemer Itai Gross. Hij krijgt na de overname het roer van de combinatie in handen.

Competatief sterk

Scheepbouwer zegt veel te verwachten van Naduvi en Gross. "We zitten in een uitdagende markt, waarin het van belang is dat Fonq competitief sterk blijft. Deze overname draagt daar zorg voor", meldt hij destijds.

Uit de jaarrekening van Naduvi blijkt echter dat de 'aanwinst' zo lek is als een mandje. In 2022 en 2023 lijdt het bedrijf opgeteld 6,4 miljoen euro verlies. Eind 2023 is de Amstelveense webwinkel - met een negatief eigen vermogen van 1,8 miljoen euro - technisch failliet. Waarom Scheepbouwer nu precies zo enthousiast is over de overname, is achteraf een raadsel.

Illusie

Binnen een jaar blijkt Scheepbouwers verwachting een illusie. In het voorjaar van 2025 moet Gross zijn bureau alweer ontruimen. In zijn afscheidsbericht zegt hij trots te zijn op de transformatie van het bedrijf, 'tot een organisatie die toekomstbestendig is ingericht'.

In werkelijkheid staat die toekomstbestendigheid ernstig ter discussie. De 51-jarige trouble shooter Matthieu Moons neemt het roer over, in een laatste poging om het online woonwarenhuis overeind te houden. Maar ook dat mislukt. Op 17 maart kan Fonq zijn financiële verplichtingen niet meer nakomen, en vraagt uitstel van betaling aan.

Nu, tien dagen later, volgt het faillissement. Daarmee is Scheepbouwers poging om een tweede keer een klapper met een webwinkel te maken, definitief mislukt.

Dat sommige consumenten niet meer alles nieuw in een meubelwinkel kopen maar kiezen voor vintage objecten uit kringloopwinkels, zie je in onderstaande video: