Discussie over extreme klimaatscenario’s: 'Misvatting dat rechtszaken daarover gaan'

Toch doen de extreme scenario's veel stof opwaaien, vooral op sociale media. Een internationale werkgroep stelt voor dat het VN-klimaatpanel IPCC met nieuwe uitstootscenario's komt. Het scenario dat de aarde wereldwijd opwarmt tot 6 graden in 2100 is onrealistisch door dalende prijzen voor duurzame energie en klimaatbeleid. Tegelijk is ook een opwarming van 'slechts' 1,5 graad niet langer haalbaar. 

Vooral het wegvallen van het warmste scenario zou volgens critici betekenen dat er van alles niet klopt aan de klimaatwetenschap, en het beleid en de rechtszaken die eruit voortvloeien. Maar dat is een verkeerde conclusie, zegt klimaatjurist Laura Burgers van de Universiteit van Amsterdam. 

In klimaatzaken wordt wel af en toe verwezen naar het extreem hoge uitstootscenario, maar de rechtzaken zijn er niet op gebaseerd. Ze zegt: "Ook bij gunstiger scenario’s gaat het namelijk al mis met het klimaat."

'Oud nieuws'

Dat het meest extreme scenario niet realistisch is, is 'oud nieuws', zegt ook klimaatonderzoeker Michel den Elzen van het Planbureau voor de Leefomgeving. Hij werkt mee aan het jaarlijkse Emissions Gap Report van de VN. "In dat rapport kijken we nooit naar dat zwartste scenario, omdat dat uitging van helemaal geen klimaatbeleid."

Landen doen juist al jaren wél aan klimaatbeleid, zeker sinds bijna 200 landen in 2015 het Parijse klimaatakkoord sloten. In het Emissions Gap Report wordt elk jaar de balans opgemaakt: hoe groot is het gat tussen wat alle landen beloven te doen voor het klimaat, en wat er nodig is om de doelen uit het Parijse akkoord te kunnen halen.

Dat gat is nog groot: de wereld koerst af op een temperatuurstijging van tenminste ongeveer 2,5 graad, áls regeringen hun beloftes over klimaatbeleid allemaal nakomen. Terwijl de opwarming volgens afspraak 'ruim onder' de 2 graden moet blijven, en liever nog beperkt blijft tot 1,5 graad. Overheden schieten dus nog altijd te kort. 

Doemscenario niet relevant

Juristen weten al heel lang dat dat doemscenario niet meer relevant was, legt Burgers uit. Er zijn dan ook geen gevolgen voor de juridische aansprakelijkheid, denkt ze. "De rechtmatigheid ligt bij de 1,5 graad, dat heeft het Internationale Gerechtshof vorig jaar zomer ook gezegd."

Het niet halen daarvan zal eerder een argument in rechtszaken zijn dan dat hoogste scenario, denkt hoogleraar privaatrecht Elbert de Jong. Hij houdt zich bezig met de aansprakelijkheid van overheid en bedrijfsleven voor klimaatverandering. 

"Het klimaatbeleid is wereldwijd nog altijd ontoereikend om de doelen uit het Parijse klimaatakkoord te kunnen halen. Ook als je het slechtste scenario wegneemt, blijven de inzichten over 1,5 of 2 graden gewoon staan", aldus De Jong.

Voortschrijdend inzicht

Het zou volgens hem helpen als mensen begrijpen dat scenario’s kunnen veranderen, door voortschrijdend inzicht. "Dat is juist hoe de wetenschap werkt."

En, zegt De Jong: "Het is echt een misvatting als mensen denken dat klimaatzaken over een worstcase-scenario gaan. Ze gaan juist over de ernstige gevolgen van klimaatverandering wanneer de klimaatdoelen (van 1,5 of 2 graden) niet worden gehaald."

Het schrappen van het hoge uitstootscenario zal óók geen gevolgen hebben voor het beleid van de overheid, denkt Den Elzen. "Het is een goede zaak dat ze die extreme scenario’s uit het IPCC-rapport gaan gooien. Maar voor het overheidsbeleid is het veel relevanter dat de 1,5 graad niet gehaald gaat worden."

IPCC werkt traag

Wat zich wreekt, denkt Den Elzen, is dat het IPCC nogal traag te werk gaat. Eens in de 6 à 7 jaar brengt het VN-klimaatpanel een reeks rapporten uit. Honderden wetenschappers uit de hele wereld werken daarvoor samen om duizenden wetenschappelijke onderzoeken te analyseren.

Vervolgens moeten alle regeringen instemmen met een samenvatting van hun werk. Het doel hiervan is dat landen verantwoordelijkheid nemen voor de conclusies en het als basis nemen voor hun klimaatbeleid.

Eerder maakten we deze video, over professor Jan Rotmans, die uit ongeduld over de klimaataanpak nu maar zelf ondernemer wordt:

"Omdat dit een tijdrovend proces is, zit er een enorme vertraging in hun werk", zegt Den Elzen. "Dit is echt een nadeel van het IPCC-proces. Het werkt dus anders dan het Emissions Gap Report, waarin we elk jaar opnieuw de balans kunnen opmaken."

KNMI past scenario’s niet aan

Ook het KNMI zegt desgevraagd z’n klimaatscenario’s voor Nederland niet op stel en sprong aan te gaan passen. Een nieuw IPCC-rapport laat nog een tijd op zich wachten. Pas daarna komt het KNMI met nieuwe klimaatscenario's voor Nederland, zoals ook vorige keren na een IPCC-rapport. 

Intussen zijn de onzekerheden over klimaatverandering nog altijd groot, zegt KNMI-wetenschapper Bart Verheggen. Hij wijst erop dat de opwarming de laatste jaren sneller gaat dan verwacht. "In ieder geval hebben we als wereld het beste scenario met de minste impact, dat van de 1,5 graad, gemist."