CPB: warmtepomp en elektrische auto verlagen kwetsbaarheid voor hoge energieprijzen
Over het geheel genomen hebben hogere energieprijzen maar beperkt invloed op de portemonnee, stelt het CPB vast. Toch zijn er ook groepen voor wie de prijzen fors kunnen oplopen. Zeker richting de winter, aangezien het aantal Nederlanders dat een nieuw energiecontract moet afsluiten dit jaar toeneemt. Deze groep krijgt te maken met stijgende tarieven.
"De grootste risico’s liggen bij huishoudens met een lager inkomen (tot modaal) in relatief grote, oudere woningen met een hoog gasverbruik", aldus het CPB. Ook bekeek het planbureau of verduurzaming, zoals met warmtepompen en elektrische auto's, tegen de prijsstijgingen beschermt.
Onvergelijkbaar met energiecrisis in 2022
Voor de meeste mensen hebben de prijsstijgingen vooralsnog dus maar een beperkt effect. Een doorsnee huishouden verliest minder dan 1 procent van zijn besteedbaar inkomen (na aftrek van belastingen en premies) dit en volgend jaar, als de energieprijzen zich ontwikkelen zoals op dit moment wordt verwacht.
Ook als de prijzen nog wat langer hoog blijven, wordt het niveau van de energiecrisis in 2022 niet bereikt. Maar voor mensen met een laag tot modaal inkomen, die veel energie verbruiken en veel autokilometers afleggen, ligt dat anders. Zij kunnen te maken krijgen 'met substantiële inkomenseffecten, oplopend tot 6 procent van het besteedbaar inkomen'.
Energierekening daalt niet zomaar bij staakt-het-vuren VS en Iran
Als het gaat om de benzineprijs worden juist de middeninkomens het meest geraakt, omdat zij gemiddeld vaker een auto hebben dan lagere inkomens. Meer dan driekwart van de middeninkomens heeft een auto. Ook rijden mensen meer kilometers naarmate het inkomen stijgt.
Vaste energiecontracten lopen af
Veel huishoudens hebben een vast energiecontract. Pas als zo'n contract afloopt, krijgen mensen te maken met hogere tarieven. Daarom wordt een steeds grotere groep mensen pas later dit jaar of in 2027 geconfronteerd met hogere energie-uitgaven.
Zij krijgen te maken met tarieven die als gevolg van de oorlog in Iran hoger liggen dan de tarieven in hun oude contract. "In april heeft 33 procent van de huishoudens een tarief dat na de start van de oorlog is ingegaan, eind 2026 is dit al 83 procent", aldus het CPB. "Gedurende 2027 loopt dit verder op tot ruim 95 procent."
Nederlanders tanken nauwelijks minder: 'Bezuinigen niet op autorijden'
Het is niet voor het eerst dat gewezen wordt op de kwetsbaarheid van vooral lagere inkomens voor stijgende energieprijzen. Verschillende andere organisaties hebben hier al voor gewaarschuwd. Ook in de Tweede Kamer is er al geregeld over gediscussieerd.
Gas grootste probleem voor lage inkomens
De hogere energietarieven komen vooral door een hogere gasprijs. Die prijsstijging is hoger dan die voor elektriciteit en bovendien bestaat de gemiddelde energierekening voor het grootste deel uit aardgas.
Dat lagere inkomensgroepen kwetsbaar zijn, komt vooral door hogere energiekosten, en minder door hoge brandstofprijzen. Dat is niet omdat de lagere inkomens meer gas verbruiken, maar omdat zij een groter deel van hun inkomen aan energie uitgeven dan bij hogere inkomens het geval is.
Dat de oorlog de kwetsbaarheid op het gebied van energie zichtbaar maakte, zie je in deze recente video:
Daarom ook zou juist een warmtepomp voor deze inkomensgroepen goed uitpakken. "Lage inkomens profiteren meer van een warmtepomp dan hoge inkomens, omdat de besparingen een groter deel van hun besteedbaar inkomen uitmaken", schrijft het CPB.
Subsidies meer voor hogere inkomens
Maar het zijn juist de mensen met hogere inkomens die tot nu toe de weg naar subsidies voor verduurzaming beter weten te vinden. Met name door de installatie van een warmtepomp worden midden- en hoge inkomensgroepen minder kwetsbaar voor stijgende energieprijzen.
Het bezit van zonnepanelen heeft een veel minder groot effect op het besteedbaar inkomen. Dat komt omdat elektriciteitsprijzen maar beperkt stijgen en zonnepanelen alleen gevolgen hebben voor het elektriciteitsverbruik.
Om prijsschokken voor huishoudens structureel te verminderen, is verdere verduurzaming van zowel huizen als auto's volgens het Planbureau 'cruciaal'. Maak deze technologie vooral beter beschikbaar voor lage inkomens, adviseert het CPB. Woningcorporaties kunnen daarbij een belangrijke bijdrage leveren.
