Hoe papierdorp Eerbeek al zijn papierfabrieken verloor

Eeuwenlang stond het Gelderse Eerbeek - in de driehoek Apeldoorn, Arnhem en Zutphen - bekend als hét papierdorp van Nederland. De gemeenschap met slechts tienduizend inwoners telde tot voor kort maar liefst drie grote papierfabrieken, waar honderden mensen werkten. Die fabrieken hielden op hun beurt ook lokale toeleveranciers, transporteurs bijvoorbeeld, en afnemers zoals verpakkingsbedrijven aan het werk.

Papierdorp

Eerbeek dankt zijn reputatie van papierdorp aan de aanwezigheid van zuiver stromend water en houtbossen, die nodig zijn voor de productie van papier. Al in de zeventiende eeuw schoten papiermolens aan de Eerbeekse Beek als paddenstoelen uit de grond.

De huidige ruggengraat van de Eerbeekse papierindustrie bestond tot voor kort uit de twee papierfabrieken De Hoop en Coldenhove Paper, en de vouwkartonfabriek Folding Boxboard. Maar met de sluiting van de eerste in 2023 en het recente faillissement van de twee laatste, moet het dorp misschien op zoek naar een andere 'claim to fame'. 

De Hoop

Papierfabriek De Hoop (anno 1657) werd in 2023 gesloten, nog maar een jaar nadat die in handen was gekomen van de Finse papierreus Stora Enso. De Finnen sloten de productievestiging om een deel van de overcapaciteit uit de Europese markt te nemen.

De sluiting leidde destijds tot verontwaardiging bij de vakbonden. Die drongen er - tevergeefs - op aan dat Stora Enso de fabriek zou verkopen om werkgelegenheid te behouden. Bij de papierfabriek werkten 185 mensen. Bij de milieubeweging leidde de sluiting daarentegen tot tevredenheid. De Hoop stond bekend als de op drie na grootste stikstofuitstoter van Gelderland.

Rust

Na de sluiting van De Hoop leek de rust in Eerbeek terug te keren. De aanwezigheid Coldenhove Paper en Folding Boxboard leek de status van papierdorp te kunnen waarborgen voor de toekomst.

Hoopgevend was dat de twee resterende fabrieken hadden gekozen voor specialistische papiersoorten en verduurzaming. Waar Coldenhove ooit vooral bekend was als producent van de blauwe envelop van de Belastingdienst, richtte de fabriek zich steeds meer op speciaal papier voor textieldruk en medische toepassingen.

Bij de vouwkartonfabriek was de hoop onder meer gevestigd op de verduurzaming in de verpakkingsindustrie, waarbij plastic plaats zou maken voor karton. Bovendien zetten beide fabrieken in op de reductie van hun (hoge) energieverbruik.

Fabrieken afgestoten

Wel opvallend is dat de voormalige eigenaren hun liefde voor de twee Gelderse fabrieken afgelopen jaren al waren verloren. In 2021 verkocht de Oostenrijkse kartongigant Mayr-Melnhof de vouwkartonfabriek in Eerbeek aan een Amerikaanse investeerder. Bij die gelegenheid kreeg het bedrijf de huidige naam, Folding Boxboard Eerbeek.

Ook Coldenhove Paper (anno 1611) werd afgestoten. De Amerikaanse papierreus Neenah, die het Gelderse bedrijf sinds 2017 in handen had gehad, verkocht het twee jaar geleden aan een Britse investeerder. Dat werd geen succes. In 2025 nam een groep lokale investeerders en managers het bedrijf over.

Geen goede jaren

De jaren na 2022 waren sowieso niet goed voor de Nederlandse papierindustrie. Dat blijkt uit cijfers van de Vereniging van Nederlandse Papier- en kartonfabrieken (VNP), waar zestien Nederlandse papierproducenten deel van uitmaken.

De afzet in gewicht van de Nederlandse papierproducenten daalde in de drie jaar na 2022 met ruim 25 procent, tot 2,15 miljoen ton papier in 2025. Hun totale omzet in geld daalde in die jaren zelfs met bijna 40 procent, tot 1,62 miljard euro. 

Volgens VNP-directeur Corneel Lambregts is die forse daling deels verklaarbaar door het faillissement van papierfabriek Crown van Gelder in Velsen-Noord en de sluiting van De Hoop in Eerbeek in 2023. "Recenter kreeg de industrie te maken met Amerikaanse invoertarieven, die ervoor zorgden dat Europese papiermakers meer met elkaar gingen concurreren. Ook is er sprake van overcapaciteit in Azië, die in Europa wordt afgezet. En ten slotte zijn er de hoge energieprijzen, energiebelastingen en nettarieven."

Twee faillissementen

Dat zijn allemaal factoren die ook een rol hebben gespeeld bij de twee recente faillissementen in Eerbeek. Begin mei ging Coldenhove Paper, waar 110 mensen werkten, bankroet. Eind juni ging Folding Boxboard Eerbeek met 220 werknemers op de fles.

Marketingmanager Peter Hommel van Folding Boxboard verklaart dat faillissement eveneens voor een groot deel uit de hogere Amerikaanse invoertarieven en de gestegen energiekosten. Hoewel de VS slechts 3 tot 5 procent van de totale Nederlandse papierexport voor zijn rekening neemt, hebben de Nederlandse producenten toch last van de Amerikaanse invoertarieven, legt hij uit. 

Invoertarieven

"Wij verkochten niet enorm veel aan Amerika. Veel karton uit China en andere Aziatische landen komt nu echter niet meer in de VS terecht, maar vindt zijn weg naar Europa", zegt hij. "Daarbij komt dat onze Europese concurrent Stora Enso onlangs een grote nieuwe machine in gebruik nam, die oorspronkelijk was bedoeld om de Russische markt te bedienen. Toen dat land dicht ging, zou het vouwkarton naar de VS gaan. Maar toen kwamen daar die invoertarieven. Daardoor blijft een deel van de productie van die nieuwe machine nu toch in Europa."

Dat drukt de prijzen, waar de vouwkartonfabriek uit Eerbeek veel last van heeft gehad. "Als een relatief kleine speler kunnen wij snel schakelen en meedenken met de klant, maar niet zo goed concurreren op prijs", aldus Hommel.

Daarbij komen volgens de marketingmanager ook nog de sterk gestegen inkoopprijzen voor energie en transport. "Klanten zeggen: leuk dat jullie vouwkarton voor 1100 euro per ton kunnen leveren, maar wij kunnen dat voor 800 of 900 euro krijgen. De bottom line is dat veel klanten toch nog gaan voor de allerlaagste prijs."

Sprankje hoop

Na de sluiting van De Hoop en de faillissementen van Coldenhove Paper en Folding Boxboard lijkt het er dus voor Eerbeek als 'papierdorp' beroerd uit te zien. Toch gloort er nog een sprankje hoop.

Curator Bavo Köning, die het faillissement van Coldenhove afwikkelt, blijkt nog te werken aan een doorstart. Daarvan zegt hij hoge verwachtingen te hebben. "Er was interesse bij verschillende kandidaten. Met één van hen spreken we nu exclusief. Ik hoop in augustus met positief nieuws te kunnen komen."

Ook Hommel van Folding Boxboard ziet nog kansen voor een doorstart voor de tweede fabriek. "Ik zie dat best positief in. Wij investeerden recent nog miljoenen in de verbetering van onze productiecapaciteit en de installatie van een elektrische boiler, waardoor de energiekosten zouden dalen. Dat maakt de fabriek aantrekkelijk voor een doorstarter."

In Duitsland wordt ondertussen hard gewerkt aan het terugdringen van het papiergebruik. Waar eerst alle digitale aanvragen in Berlijn werden geprint, wordt nu ingezet op digitalisering. Correspondent Jeroen Akkermans laat zien hoe dat in zijn werk gaat: