Toezichthouder bezorgd om miljarden aan pensioengeld in niet-transparante markt
Terwijl particuliere beleggers de private creditmarkt massaal links laten liggen, is het tegenovergestelde aan de hand bij grote institutionele beleggers bleek recent uit onderzoek van de Financial Times.
Europese pensioenfondsen en verzekeraars hebben honderden miljarden euro's uitstaan in deze groeiende markt van private leningen. Nederlandse verzekeraars investeren gezamenlijk een groter wordend deel van hun vermogen in private credit, blijkt uit een rapport van De Nederlandsche Bank (DNB). Inmiddels gaat het om een bedrag van 17,5 miljard euro, een stijging van 37 procent ten opzichte van 2021.
Roel Beetsma, hoogleraar macro-economie aan de UvA, snapt de zorgen van de toezichthouder. "Er is weinig toezicht, dus het is ook heel goed mogelijk dat er af en toe fraude optreedt of dat soort zaken. Dus dat komt nog naast het risico an sich. Het risico van de rente die kan stijgen of de technologie die kan falen. Maar er is nog een extra risico doordat er gewoon geen toezicht is."
Wat is private credit?
Onder private credit verstaat DNB leningen aan bedrijven die worden verstrekt door andere partijen dan banken. Een bekend voorbeeld is vermogensbeheerder BlackRock. Private credit-leningen kunnen niet worden verhandeld op de beurs en er is geen openbare informatie beschikbaar over de leningen.
Voor veel middelgrote bedrijven is private credit een belangrijke bron van financiering. De regels voor zulke leningen zijn minder streng dan voor leningen bij een bank.
De private creditsector is in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een markt van maar liefst 1,85 biljoen euro. Dit is het gevolg van strengere regelgeving voor bancaire leningen. Deze regels zijn aangescherpt na de kredietcrisis in 2008, om te voorkomen dat banken zouden omvallen.
Ter vergelijking: de wereldwijde markt is ongeveer even groot als het complete vermogen van alle Nederlandse pensioenfondsen bij elkaar opgeteld.
Blinde vlek voor toezichthouders
Tot voor kort was nergens terug te vinden hoeveel Nederlands pensioengeld er in de private creditmarkt zat. DNB heeft echter recent onderzoek gedaan onder de grootste pensioenfondsen om de sector in kaart te brengen.
Inmiddels blijkt dat de grootste fondsen al 13 miljard euro aan beleggingen in private credit hebben zitten. Daar komt bij dat 12 miljard euro aan toegezegd kapitaal al klaarstaat om in de markt te worden gestoken, bijna een verdubbeling dus.
Niet zonder risico
Beleggingen in de private credit zijn aantrekkelijk voor beleggers, omdat er relatief gezien hogere winsten vallen te behalen in vergelijking tot reguliere staats- of bedrijfsobligaties. De snelle groei van deze markt biedt economische kansen, maar deze komen niet zonder risico, stelt DNB in de vandaag verschenen analyse.
Hoe schaduwbanken een nieuwe financiële crisis kunnen veroorzaken
De rentetarieven die bedrijven betalen voor private creditleningen zijn variabel. Zo'n variabel tarief staat niet vast en kan dus ook flink hoger uitvallen. Dit maakt bedrijven met zulke leningen kwetsbaar. Een hogere rente betekent namelijk ook een hogere schuldenlast. Mogelijk zelfs zo hoog, dat bedrijven de premies niet meer kunnen betalen en dus in gebreke worden gesteld.
'PIK'-constructies
Wall Street heeft daar een oplossing voor gevonden in de vorm van zogenaamde 'Payment in Kind' (PIK) constructies, die steeds vaker worden gebruikt. Als een bedrijf een aflossing niet kan betalen, dan hoeft het bedrijf niets te betalen en wordt de gemiste betaling weer toegevoegd aan de totale schuld. Uitstel van betaling dus.
Tegelijkertijd gebeurt er boekhoudkundig iets vreemds. Hoewel er geen geld binnenkomt en er dus niks wordt afgelost, wordt de gemiste betaling wel gerekend als inkomen voor de kredietverstrekker. Dit is in het voordeel van de kredietverstrekker, omdat er dan geen sprake is van contractbreuk en de lening dus de marktwaarde behoudt.
De opmars van private equity in Nederland: wat merk jij daarvan?
Deze ontwikkeling is zorgelijk, omdat deze constructies een vertekend beeld geven van de financiële gezondheid van de leningen en dus ook de bedrijven. Fondsen die erin beleggen zien daardoor niet goed wat het risico is, omdat de lasten vooruit worden geschoven.
Recordhoogte aan wanbetalingen
Als er contractbreuk plaatsvindt, omdat de lening bijvoorbeeld niet kan worden terugbetaald, dan spreekt men van een default. Ongeveer 60 procent van deze defaults betrof uitgestelde rentebetalingen of PIK-constructies. De verwachting is dat dit de komende tijd niet zal afnemen.
Zulke defaults hebben invloed op het rendement en dus ook op de pensioenpot van Nederlandse pensioenfondsen. Vanwege deze defaults proberen particuliere beleggers hun geld uit de private creditmarkt te halen. Dat lukt echter niet altijd, omdat vermogensbeheerders beperkingen opleggen.
Volgens Beetsma kunnen de default rates mogelijk omhoog schieten als het collectieve vertrouwen in de Amerikaanse schuld daalt. Hij acht de kans niet heel hoog, maar sluit het zeker niet uit.
Hoog rendement of vooral groot risico?
Volgens DNB gebruiken sommige pensioenfondsen de aangekondigde hervorming van het pensioenstelsel om het beleggingsbeleid opnieuw te evalueren. De toezichthouder merkt op dat de snelle groei van de private creditmarkt nieuwe kwetsbaarheden voor de financiële stabiliteit met zich mee kan brengen en dat waakzaamheid daarom geboden is.