Wasmachine kapot? Repareren wordt makkelijker door nieuwe EU-regels

1. Wat is de Right to Repair-richtlijn?

Je hebt voortaan het recht om elektrische apparaten te laten repareren. Het gaat in eerste instantie om apparaten zoals je tv, wasmachine, droger, vaatwasser of laptop. In februari volgend jaar volgen naar verwachting ook mobiele telefoons, tablets, stofzuigers, elektrische tandenborstels, en sommige elektrische fietsen en scooters.

Nu lukt repareren vaak niet omdat fabrikanten geen onderdelen voor oude apparaten meer kunnen leveren - of dat niet willen. Of ze rekenen zo veel voor een reparatie dat een nieuw product goedkoper is. Dat is de EU een doorn in het oog. 

De fabrikant krijgt daarom een reparatieplicht. Je apparaat moet binnen een redelijke termijn én tegen een redelijke prijs worden gerepareerd, óók als de garantietermijn verstreken is. Die reparatie moet je dan wel zelf betalen. "Fabrikanten mogen een redelijke vergoeding vragen voor een reparatie", meldde de overheid eerder. 

Je kunt indien gewenst ook beroep doen op een zelfgekozen reparateur. Dit betekent dat de fabrikant ook onderdelen, reparatiesetjes en reparatiehandleidingen aan externe reparateurs moet leveren. Om een goede lokale reparateur te kunnen vinden, komt er een Europees matchmakingsplatform. 

Europese consumenten besparen zo in 2030 opgeteld 20 miljard euro aan kosten dankzij de maatregel, verwacht de EU. Ook bespaart dit het gebruik van schaarse grondstoffen en maakt het recyclen gemakkelijker.

2. Kan ik alles laten repareren?

Nee, helaas niet. De Right to Repair-richtlijn is gekoppeld aan de Ecodesign-verordening, waarmee de EU ervoor wil zorgen dat duurzame producten de norm worden op de Europese markt. Hierin worden verschillende producten genoemd die repareerbaar moeten zijn, waaronder vriezers, koelkasten, vaatwassers, wasmachines en drogers.

Voor allerlei andere apparaten zoals scheerapparaten, ventilatoren en wekkers geldt de wet dus nog niet. Dat komt enerzijds door een sterke lobby van de fabrikanten, zegt de Consumentenbond. 

Anderzijds zijn het ook simpelweg goedkopere apparaten. Een ladyshave van een bekend merk als Philips heb je al voor twee tientjes. Dan wordt het inclusief arbeidskosten wel erg duur om die te laten repareren. Een nieuw apparaat kopen, is dan vaak minder duur. Wel wordt de hoeveelheid producten de komende jaren uitgebreid. In februari volgend jaar worden naar verwacht mobiele telefoons, tablets, stofzuigers en elektrische tandenborstels aan de lijst toegevoegd.

3. Het is één Europa, waarom moeten Nederlanders dan wachten?

Het gaat om een EU-richtlijn. Dat is anders dan een verordening, waarbij de regels direct voor alle lidstaten gelden. De richtlijn is in 2024 vastgesteld. Toen is afgesproken dat de individuele EU-lidstaten twee jaar hadden om deze om te zetten in nationale wetten. Nederland gaat die deadline niet halen. Het wetsvoorstel is op 9 juli door minister Heleen Herbert (Economische Zaken, CDA) naar de Tweede Kamer gestuurd. 

Na het zomerreces wordt er over in Eerste en Tweede Kamer gedebatteerd en gestemd. Pas na publicatie in de Staatscourant, gaat de wet in. Naar verwachting is dat op zijn vroegst in januari. Het ministerie geeft geen antwoord op de vraag waarom de wet vertraagd is. 

De Duitse Bundestag heeft de wet bijvoorbeeld eind juni al wel aangenomen. Die Deutschen sind pünktlich ja. Dus als je toch aanspraak wilt maken op de nieuwe EU-regels hoef je alleen maar naar de Mediamarkt in Aken of Keulen te rijden en je wasmachine daar te kopen. Naar België rijden heeft geen zin. Daar is zelfs de concept-wet nog niet klaar, meldt Testaankoop, de Belgische consumentenbond.

4. Ik wil geen gerepareerd apparaat, maar een nieuwe. Mag ik dat eisen?

Binnen de garantietermijn ben je verplicht om akkoord te gaan met reparatie. Buiten die termijn betaal je zelf en kan je kiezen voor een reparatie of het kopen van een nieuw apparaat. "Maar we redden de aarde niet als we apparaten blijven produceren en weggooien", zegt een woordvoerder van de Consumentenbond.

Toch hebben veel mensen liever een nieuwe koelkast, dan een gerepareerde. Gerepareerde producten hebben namelijk geen goede reputatie. "Ze staan soms als inferieur bekend. Consumenten hebben het idee dat een gloednieuw product langer meegaat dan een gerepareerd product, maar dat is een psychologisch effect. Er is geen bewijs voor", zegt universitair docent Josje de Vogel tegen RTL Z.

De Vogel, die aan de Erasmus Universiteit onder meer onderzoek doet naar het recht op reparatie, is gematigd enthousiast over de nieuwe richtlijn. "Die geldt voor een zeer beperkte lijst van producten, wat de reikwijdte en impact aanzienlijk beperkt." 

Hoe snel en hoe vaak er nieuwe apparaten bijkomen, is onduidelijk. "Dat is moeilijk te rijmen met de urgentie om duurzamere consumptie te stimuleren. De lijst is een druppel op een gloeiende plaat, maar zodra vrijwel alle producten onder de reparatieverplichting zouden vallen, zal het effect aanzienlijk toenemen", zegt De Vogel. 

5. Wat zijn de gevolgen van de richtlijn voor fabrikanten?

Fabrikanten moeten langer onderdelen van oude apparaten blijven produceren. In de praktijk zullen ze waarschijnlijk proberen om te standaardiseren, waarbij ze voor nieuwe producten deels dezelfde onderdelen gebruiken. Ook komen hierdoor mogelijk minder vaak nieuwe modellen uit van bepaalde producten. 

6. Hoe zit het met de reguliere wettelijke garantie?

Die blijft van kracht. Buiten de wettelijke garantietermijn kun je (ook nu) een beroep doen op de verwachte levensduur. Een tv hoort het bijvoorbeeld langer dan twee jaar te doen. In de praktijk leidt dit vaak tot discussie tussen koper en verkoper.

De nieuwe richtlijn zorgt ervoor dat een apparaat altijd gerepareerd kan worden tegen een redelijke prijs. Wat dan die redelijke prijs is, wordt niet bepaald, maar doordat consumenten nu ook aan kunnen kloppen bij onafhankelijke reparateurs is de verwachting dat de reparatieprijzen door die concurrentie dalen.

7. En wat als na reparatie weer een ander onderdeel kapot gaat?

Na reparatie heb je op het hele product weer twaalf maanden extra garantie. De EU doet dit bewust. Ze wil fabrikanten dwingen om producten duurzamer te maken. De koelkast van je oma ging 25 jaar mee, hoor je weleens. Dat is deels waar. De materialen die vroeger gebruikt werden, waren vaak steviger. Het nadeel was dat apparaten vaak ook duurder waren. Mogelijk gaan we terug naar die duurdere tijd, maar als je dan twee of drie keer zo lang met een apparaat doet, is dat niet erg voor je portemonnee en bovendien goed voor het milieu.

Minister van Economische Zaken Heleen Herbert legt het belang van de nieuwe richtlijn uit in onderstaande video.