Domper voor huishoudens: koopkracht daalt als kabinet niet ingrijpt
Dat is een verslechtering ten opzichte van de voorjaarsraming, toen het CPB er nog van uitging dat de koopkracht volgend jaar gelijk zou blijven.
Ook dit jaar hebben huishoudens minder te besteden dan eerder werd gedacht. De verwachting was dat de koopkracht zou groeien met 1,4 procent. Maar daar blijft slechts 0,6 procent van over.
Belangrijke raming voor Prinsjesdag
De augustusraming van het CPB is belangrijk voor elk kabinet, omdat op basis van deze raming nog dingen kunnen worden gerepareerd in de begroting van volgend jaar, die wordt gepresenteerd over ruim een maand, op Prinsjesdag.
Oorlog in het Midden-Oosten
De sombere bijstellingen zijn vooral het gevolg van wat buiten de landsgrenzen gebeurt. Door de oorlog in en rond Iran zijn de energieprijzen, voornamelijk die van benzine en diesel, flink gestegen. Dat stuwt de inflatie op.
De inflatie komt dit jaar en volgend jaar uit op zo’n 3 procent, terwijl eerder juist 2 procent inflatie werd geraamd. Omdat alles energie kost, werken de hoge energieprijzen met een beetje vertraging ook door in de prijzen van alle andere spullen, diensten en boodschappen.
Als spullen duurder worden, heeft dat uiteraard ook invloed op de koopkracht. Je kunt dan simpelweg met je euro minder kopen dan daarvoor. Dat we ondanks de hoge inflatie dit jaar toch nog wat meer overhouden, komt voornamelijk doordat de lonen gemiddeld wat harder stijgen. De cao-lonen stijgen in 2026 en 2027 met ongeveer 4 procent.
Brandbrief van supermarkten aan kabinet vanwege stijgende prijzen boodschappen
Belastingverhogingen in 2027
Dat het koopkrachtplusje van dit jaar omslaat in een dalende koopkracht volgend jaar, komt doordat het kabinet-Jetten voor volgend jaar al een aantal belastingverhogingen had bedacht. Zo worden de tarieven van de inkomstenbelasting wat verhoogd en ga je ook over een groter deel van je inkomen een hoger tarief betalen.
Die verkapte belastingverhoging staat bekend als de 'vrijheidsbijdrage': een manier om extra geld op te halen waarmee een deel van de extra uitgaven aan Defensie worden bekostigd.
Als we iets meer inzoomen op de koopkrachtplaatjes, zien we dat niet alle groepen er volgend jaar evenveel op achteruit gaan. Werkenden en mensen met een uitkering kunnen een daling van 0,4 procent verwachten, terwijl gepensioneerden er een half procent op vooruitgaan.
Dat heeft vooral te maken met de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. De afgelopen jaren bleef de koopkrachtgroei van gepensioneerden gemiddeld juist achter bij werkenden.
Weinig ruimte voor cadeautjes
Als het kabinet de komende weken nog wil proberen de koopkrachtdaling te remmen, dan belooft dat niet eenvoudig te worden. Het begrotingstekort schuurt dit jaar met 2,8 procent al aan tegen de Europese grens van 3 procent.
Voor volgend jaar wordt nu een tekort van 2,1 procent geraamd. Grote extra uitgaven duwen het tekort dus al snel richting de grens die Europa toestaat. Het CPB heeft vaak gewaarschuwd daar niet te dicht tegenaan te zitten, omdat bij de minste tegenslag het tekort dan door de 3 procent heen kan gaan.
De 'vrijheidsbijdrage': hoe jij meer belasting gaat betalen, zonder een hoger tarief
'Lastige puzzel voor het kabinet'
"De komende twee weken buigt het kabinet zich over de begroting", zegt politiek verslaggever Irene de Kruif. "Het belooft een lastige klus te worden en een grote politieke test. Het kabinet heeft voor de plannen nog geen meerderheid en daarom begint premier Jetten volgende week met zijn twee vicepremiers met een reeks gesprekken met oppositiepartijen. Die heeft hij nodig om voldoende steun in de Tweede en Eerste Kamer te krijgen."
Sleutelen aan de koopkracht is een van de wensen van oppositiepartijen, zegt De Kruif. "Nu het CPB voorspelt dat de koopkracht volgend jaar met 0,3 procent daalt, zal dit zeker hoog op de agenda staan volgende week."
"De begroting wordt een lastige puzzel. Naast het repareren van de koopkracht zoekt het kabinet ook geld om de zogeheten Box 3-wetgeving aan te passen. Daarnaast heeft het kabinet bezuinigingen op de AOW ook in de koelkast gezet en wil het nog met sociale partners een akkoord sluiten over de bezuinigingen, die werkgevers en werknemers allebei niet zien zitten."
Groei, ondanks alles
Ondanks alle tegenslagen voor de economie – denk aan de Amerikaanse importheffingen, de Iran-oorlog en de oorlog in Oekraïne – blijft de economie toch groeien. Dit jaar met 1,4 procent, volgend jaar 1,2 procent.
Dat is zeker niet fantastisch, en minder dan het kabinet zou willen, maar van economische neergang is zeker geen sprake. Zo groeit de export, voornamelijk door de wereldwijde groei van AI, waarvan bedrijven rond ASML enorm profiteren.
Ook de overheidsuitgaven stijgen, wat de groei ondersteunt, en huishoudens blijven – ondanks alles – gewoon hun geld uitgeven.
