Brussels dilemma: wel of niet extra boren naar gas op de Noordpool?
1. Wat speelt er omtrent boren op de Noordpool?
Sinds 2021 steunt de Europese Unie een verbod op nieuwe boringen naar olie en gas in het Noordpoolgebied. Dat is vanwege zorgen over het milieu, maar zorgt ook voor onvrede onder landen die in dat gebied fossiele brandstoffen winnen.
Noorwegen is daar één van. De Noren vinden dat Brussel niets te zeggen heeft over wat het land in het Noordpoolgebied doet, immers is Noorwegen geen EU-lid.
Het brengt de EU in een lastig parket, want Noorwegen is een belangrijke en betrouwbare partner van Brussel als het gaat om het leveren van olie en gas. Maar de EU wil zich ook inzetten tegen klimaatverandering.
"Klimaat stond hoog op de Europese agenda tot een paar jaar geleden", zegt geopolitiek expert Karen van Loon van Clingendael. "Maar met een oorlog op ons continent, en een gesloten Straat van Hormuz, zoekt de EU ook naar een kortetermijnoplossing voor haar energiezekerheid."
2. Wat vinden de tegenstanders van boren op de Noordpool?
Tegenstanders maken zich grote zorgen over de gevolgen voor het milieu. Het Noordpoolgebied warmt vier keer sneller op dan de rest van de wereld en is daarmee kwetsbaar. Tweehonderd financiële instellingen, bedrijven, wetenschappers en denktanken, pleitten er in juli in een open brief voor dat de EU het verbod moet blijven steunen.
Volgens hen vergroten nieuwe olie- en gasboringen de druk op dat al kwetsbare gebied, bijvoorbeeld door het risico op olierampen en lekkages. Ze waarschuwen dat de omstandigheden in het gebied (duisternis, mist, vriestemperaturen en wilde zee) het opruimen bemoeilijken.
Ook zijn ze kritisch op het feit dat nieuwe projecten meestal pas na tien jaar olie of gas produceren, waardoor ze op korte termijn dus niet bijdragen aan de energiezekerheid.
Noorwegen trekt zich niets aan van EU en boort door op de Noordpool
Ook de Nederlandse klimaatwetenschapper Marte Hofsteenge van de Universiteit Utrecht ondertekende de brief. Ze doet onderzoek naar smeltende ijskappen op Antarctica en Groenland.
Hofsteenge is tegen het aanboren van meer fossiele brandstoffen, in alle gebieden. Maar vooral in polair gebied. Daarom zette zij haar naam onder de brief. "We moeten dit moment juist gebruiken om een snellere omslag te maken naar duurzamere energie", vindt de onderzoeker.
3. Wat vinden voorstanders van boren op de Noordpool?
Olie en gas uit het Noordpoolgebied is van belang voor de energiezekerheid in de EU, stelt Noorwegen. Fatih Birol, directeur van het Internationaal Energieagentschap (IEA), gebruikte datzelfde argument in zijn recente oproep aan de EU om het verbod te heroverwegen. "De wereld heeft elke druppel olie uit Noorwegen nodig", zei hij.
Er zijn zorgen over de energiezekerheid in de EU, omdat, door de oorlog in Iran, de Straat van Hormuz nog altijd is afgeknepen. Daardoor komt er vanuit het Midden-Oosten minder olie en gas richtig Europa, en zijn de prijzen flink gestegen. Ondertussen zit de energiecrisis van 2022, die ontstond door de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, nog scherp in het geheugen.
NAVO bereidt zich voor op militaire missie Noordpool, 'nog niet alles wat Trump wil'
Voor Noorwegen staat er meer op het spel, legt Van Loon van Clingendael uit. "De Noren hebben een groot deel van hun rijkdom te danken aan de export van olie en gas."
Naar verwachting daalt de Noorse olie- en gasproductie vanaf 2030, tenzij er nieuwe projecten worden gestart. Nieuwe boringen in de Barentszzee (in het Noordpoolgebied) zijn cruciaal voor het land om de olie en gasproductie op peil te houden, zei de Noorse energieminister Terje Aasland vorige maand.
4. Hoe belangrijk is Noorwegen voor de energievoorziening van de EU?
Noorwegen was de grootste gasleverancier van de EU in 2025. Het land leverde bijna een derde van alle gasimporten. Wat betreft olie waren de Noren vorig jaar de op één na grootste leverancier van de EU, met 14,4 procent.
Niet alle Noorse olie en gas komt uit het Noordpoolgebied. Maar volgens Noorwegen is het aanboren van nieuwe velden in dat gebied wel van belang om de olie- en gasproductie van het land de komende jaren op niveau te houden.
5. Wat gebeurt er als de EU achter het verbod blijft staan?
Omdat Noorwegen geen lid is van de EU, hoeft het land zich niets aan te trekken van het verbod. "De EU kan Noorwegen wel vragen om geen olie en gas meer in het Noordpoolgebied te winnen, maar niet dwingen. Het land beslist dat zelf", zegt geopolitiek expert Van Loon.
De Noorse regering zei vorige maand door te gaan met het winnen van olie en gas in het Noordpoolgebied. Ook als de EU een verbod op nieuwe boringen blijft steunen. Volgens de Noorse energieminister moet de EU beslissen of ze dan nog Noorse olie en gas wil afnemen.
"De EU kan zeggen: we kopen geen Noorse olie en gas meer in. Maar Noorwegen is een belangrijke en betrouwbare partner voor de EU", zegt Van Loon. "De EU wil geen olie en gas uit het Noordpoolgebied. Maar kijkend naar de huidige huidige situatie in de wereld is dat een lastig signaal."
Noorwegen zit op goudmijn aan grondstoffen, maar winning loopt vast:
