Kleine supermarkt verdwijnt: duurdere boodschappen en weinig keuze
Dat blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Locatus. Het totaal aantal supermarkten in plaatsen tot en met 2500 inwoners daalde in de afgelopen 14 jaar met maar liefst 36 procent. In dorpen tot 1500 inwoners was zelfs bijna sprake van een halvering.
Er zijn nu 303 plaatsen in Nederland die in 2012 nog wel een supermarkt hadden, maar nu niet meer.
Maar de daling is niet beperkt tot kleine dorpjes. Ook in grotere plaatsen zijn er nu minder supermarkten dan in 2012. Zo nam in steden en dorpen tot 20.000 inwoners het totaal aantal supermarkten met bijna 10 procent af.
Vergeten boodschappen
Veel bewoners zien een supermarkt in een kleinere plaats meer voor de 'vergeten boodschappen', zoals een pak melk of een halfje bruin, verklaart Dirk Mulder, supermarktexpert van ING, de daling van het aantal supermarkten. "Maar daar kan een supermarkt niet van leven."
Volgens hem zijn er in dorpen of steden in de buurt vaak grotere supermarkten, met meer verschillende producten. Die supermarkten zijn waarschijnlijk ook nog eens goedkoper, zegt Mulder. Zeker als het om een Lidl, Aldi of een andere discounter gaat. Dan passeren consumenten in kleinere plaatsen hun lokale supermarkt en rijden ze voor de grote boodschappen naar die grote supermarkt verderop.
Tabaksverbod
Het helpt ook niet mee dat sinds medio 2024 supermarkten geen tabak meer mogen verkopen, vult Laurens Sloot, hoogleraar retail aan de Rijksuniversiteit Groningen, aan. Supermarkten verdienden daar weliswaar niet veel op, maar veel consumenten kochten tabaksproducten in een lokale supermarkt en ze deden daar dan meteen de rest van hun boodschappen, zegt hij.
Steeds meer aanbiedingen in supermarkt, maar dat is niet per se goed voor jou
Maar nu moeten ze voor onder meer sigaretten naar een aparte winkel, meestal is dat in een grotere plaats in de buurt. Ze doen daar dan ook meteen hun andere boodschappen, zegt Sloot. Kleinere supermarkten zijn vaak van zelfstandige ondernemers, zoals franchisers. De laatste tijd hebben ze al te maken met gestegen huren en hogere kosten voor personeel en energie. Dat drukt de winstgevendheid. "Maar het tabaksverbod was een soort nekslag", zegt Sloot.
Een vergelijkbaar effect heeft het feit dat steeds meer consumenten over de grens hun boodschappen doen, zegt Mulder. "In Duitsland en België zijn tabak en benzine goedkoper dan in Nederland, en als consumenten daar zijn om te tanken en sigaretten te kopen, dan doen ze daar ook meteen hun boodschappen."
Toekomst
Dorpssupermarkten hebben het daardoor moeilijk en het is de vraag of er wel toekomst is voor zo'n winkel, zegt Mulder. Als er geen opvolger is, dan verdwijnt een kleine supermarkt als een ondernemer met pensioen wil, zegt hij.
En sommige ondernemers willen nog een paar jaar door, maar ze willen niet veel investeren, omdat ze bang zijn dat er niet uit te halen. Dat kan dan ook klanten kosten, denkt Mulder. Omdat ze dan soms de voorkeur geven aan een andere supermarkt in een dorp of stad dichtbij, omdat die er nieuwer uitziet.
Wel meer supermarkten in de stad
Er zijn nu niet overal minder supermarkten dan in 2012. Zo steeg het aantal in steden van meer dan 50.000 inwoners. Dat komt vooral door een groei van het aantal stadssupermarkten zoals AH to go en Jumbo City en supermarkten van ondernemers met onder meer een Poolse, Arabische en Turkse achtergrond, zegt Gertjan Slob van Locatus.
Maar de laatste jaren stagneert de groei in grotere steden. Dat komt doordat consumenten meer online bestellen, zegt Slob. Toch valt de daling van het totaal aantal supermarkten hem nog mee, gezien de opkomst van online bestellen. Nu kopen consumenten volgens hem 6 à 7 procent van de boodschappen online. In andere sectoren, zoals kleding en elektronica, is dat veel meer.
Tussen 2012 en 2022 steeg het totaal aantal supermarkten in ons land, maar de laatste vier jaar was er een kleine afname.
Net als Sloot (die naar het tabaksverbod wijst) kijkt ook Mulder deels naar de overheid. Als er in een wat grotere plaats een nieuwbouwwijk(je) komt, dan wil de gemeente daar ook een supermarkt. En om zo'n winkelcentrum dan wat aantrekkelijker te maken, worden er dan soms twee supermarkten gepland, legt hij uit. Een wat duurdere, en een wat goedkopere, om voor iedere consument wat wils te hebben. Maar er wordt dan geen rekening gehouden met supermarkten die in een plaats verderop zitten en het zo moeilijker krijgen, zegt Mulder.
Maar Sloot en Mulder zijn het er alles bij elkaar wel over eens dat het zou schelen als consumenten boodschappen zouden doen in de dichtstbijzijnde supermarkt. Ze maken sneller de keuze voor de goedkopere supermarkt verderop dan voor de sympathieke supermarktondernemer op de hoek die jou kent, zegt Mulder. "Uiteindelijk is vervelend als een supermarkt het niet redt en uit een dorpskern verdwijnen. Maar dan is het al te laat."
Supermarkten, leveranciers of Den Haag? In deze video zie je wie jouw boodschappen zo duur maakt:
