Zeven vragen en antwoorden over de Onderwereldkaart

1. Wat meet de Onderwereldkaart?

Bunskoek: "De Onderwereldkaart kijkt bij 336 Nederlandse gemeenten wat het risico is van ondermijnende criminaliteit. Gemeenten waarvan inwoners en bedrijven veel risico lopen om in de ban te komen van zware criminelen, eindigen hoog in onze ranglijst."

2. Wat is ondermijnende criminaliteit?

Voskuil: "Criminelen misbruiken gewone bedrijven, panden en regels om illegale activiteiten mogelijk te maken. Denk aan drugshandel via een transportbedrijf, crimineel geld dat wordt witgewassen via een restaurant of het omkopen van een ambtenaar om regels te omzeilen."

"In zulke gevallen lopen legale en illegale praktijken door elkaar heen, zonder dat mensen dat meteen doorhebben. Tegelijkertijd is de impact op de samenleving enorm, omdat de criminele inmenging het vertrouwen in bedrijven, overheid en samenleving ondermijnt. Dat fenomeen noemen we ondermijnende criminaliteit. Andere voorbeelden hiervan zijn uitbuiting, afpersing, oplichting, valsheid in geschrifte en wapenhandel."

3. Betekent een hoge score automatisch dat er meer misdaad is?

Voskuil: "Niet per se. Een hoge score op de Onderwereldkaart zegt vooral iets over risico’s en omstandigheden in gemeenten die kansen bieden voor criminelen. Dat betekent niet automatisch dat er bij een hoge positie ook altijd sprake is van meer misdaad, maar wel van een verhoogd risico."

Bunskoek: "We hebben het risico berekend op basis van vijftien verschillende signalen die iets zeggen over hoe groot de kans is op ondermijnende criminaliteit in een gemeente. Vijf van die signalen gaan over criminaliteit die al bekend is. De andere tien gaan over situaties die de kans groter maken, zoals veel mensen met schulden, kwetsbare jongeren of bedrijven met eigenaren die eerder veroordeeld zijn."

4. Hoe komt de score voor de Onderwereldkaart tot stand en hoe betrouwbaar is deze?

Bunskoek: "De Onderwereldkaart is samengesteld in overleg met datawetenschappers en criminologen. De kaart is een instrument op basis van de genoemde vijftien indicatoren. Die zeggen allemaal iets over het risico dat een gemeente loopt op criminele ondermijning. Deze kaart helpt om dat risico inzichtelijk te maken, maar geeft uiteraard geen volledig beeld. Officiële misdaadcijfers en opsporingsdata blijven onmisbaar om de situatie in een gemeente in te schatten."

"Welke cijfers en methodiek er precies zijn gebruikt en gehanteerd, vind je in onze uitgebreide verantwoording."

5. Waarom komen bepaalde regio’s, zoals Limburg, naar voren?

Bunskoek: "In gemeenten met een hoge positie op de Onderwereldkaart is sprake van een combinatie van veel al geregistreerde criminaliteit en kwetsbaarheden, zoals schulden of weinig sociale samenhang, die de kans daarop verhogen. Uit internationaal onderzoek blijkt dat criminele netwerken in dat soort omgevingen makkelijker opereren."

Voskuil: "Dat gebieden zoals Limburg en de gemeenten rondom de Rotterdamse haven hoog scoren, heeft ook te maken met de ligging langs belangrijke logistieke routes. De grens biedt criminelen de mogelijkheid om snel te switchen tussen verschillende landen. Dat is iets waar bijvoorbeeld de politie in Limburg mee worstelt."

6. Wat kan ik als burger of gemeente met de resultaten?

Bunskoek: "Voor inwoners en gemeenten is de Onderwereldkaart een signaal hoe de invloed van zware criminelen op de gemeente dreigt. Voor het eerst hebben we gemeenterapporten toegevoegd, zodat gemeenten exact kunnen zien op welke indicatoren ze slecht scoren. Dat maakt gericht ingrijpen makkelijker." 

7. Dit is de tweede editie van de Onderwereldkaart. Hoe is gereageerd op de eerste versie, en wat is er veranderd?

Voskuil: "De Onderwereldkaart maakte in december 2022 best veel los. De resultaten werden overgenomen door lokale media en besproken in gemeenteraden. In sommige gemeenten is ook het beleid aangepast. Toenmalig minister van Justitie  en Veiligheid Dilan Yesilgöz zei dat de Onderwereldkaart 'laat zien dat georganiseerde criminaliteit zich in elke hoek van ons land heeft kunnen nestelen en wortelen.' Ook zijn er Tweede Kamervragen gesteld."

Bunskoek: "Bij de vorige Onderwereldkaart maakten we deels gebruik van andere indicatoren. In de tussenliggende tijd zijn sommige gebruikte datasets echter niet meer geupdatet of zijn er nieuwe indicatoren beschikbaar gekomen. Dus deze Onderwereldkaart wijkt iets af van die van de vorige keer. Het is daarom niet mogelijk om gemeenten en posities goed te vergelijken met de vorige editie."