Honderden gevaarlijke kruispunten gemist: ambulancecijfers geven bewoners gelijk
In het kort
- Politiecijfers missen een groot deel van ongelukken met gewonden, vooral met fietsers en voetgangers.
- Ritgegevens van ambulances tonen wel waar het structureel misgaat. Het levert alleen al in de regio Amsterdam honderden extra blackspots op waar bovengemiddeld veel ongelukken met gewonden zijn.
- Nog maar weinig gemeenten maken gebruik van de inzichten uit de ambulancecijfers, terwijl deze volgens deskundigen juist belangrijk inzicht kunnen bieden bij het terugdringen van het toenemende aantal fietsslachtoffers.
Een bloemenzee verscheen in januari op de kruising Ferdinand Bolstraat-Ceintuurbaan in Amsterdam. Aanleiding was het verongelukken van een 25-jarige vrouw, nadat zij op haar fiets werd aangereden door een bestuurder van een vrachtwagen. Het leidde tot een discussie over de verkeersveiligheid op het kruispunt.
Die stond tot het ongeval niet als bovengemiddeld gevaarlijk te boek. Tussen 2022 en 2024 registreerde de politie er geen enkel ongeval met gewonden. Maar RTL Nieuws analyseerde nieuwe cijfers, van ambulances. En die tonen een heel ander beeld. Ambulances rukten in dezelfde periode liefst negen keer uit voor verkeersslachtoffers.
'Kamikazerotonde'
Dat verschil zien ook omwonenden van de 'kamikazerotonde' op de Dorpsstraat en Burgemeester Kasteleinweg in Aalsmeer. Zij verbazen zich al jaren over de lage aantallen die de politie daar registreert:
Het Amsterdamse kruispunt en de Aalsmeerse rotonde zijn geen uitzonderingen. In totaal zagen ambulancediensten tussen 2022 en 2024 in de regio Amsterdam ruim 17.000 ongevallen met gewonden. Dat is drie keer zoveel als de politie.
Toen de gemeenten in de regio Amsterdam voor het eerst geconfronteerd werden met die enorme verschillen sloeg de schrik hen om het hart. "We zijn echt geschrokken van het feit dat we heel veel misten. En dat we uiteindelijk toch echt naar de inwoners moeten luisteren van waar gevaarlijke locaties zijn", stelt wethouder Gerard Slegers van Zaanstad, die ook bestuurder is van de Vervoerregio Amsterdam.
Tekst gaat verder onder grafiek.
Geregistreerde ongelukken met gewonden in regio Amsterdam (2022-2024)
"De ambulancecijfers zijn veel vollediger", stelt directeur Martijntje Bakker van VeiligheidNL, dat de cijfers verzamelt. "De politie komt lang niet bij ieder ongeval en vaak vooral bij ongevallen waar auto's bij betrokken zijn. Maar als er twee fietsers op elkaar klappen, dan is daar vaak geen politie bij."
De ambulancecijfers onthullen daarmee veel meer plekken waar het bovengemiddeld vaak misgaat. Plekken waar in drie jaar tijd minimaal vijf ongelukken met gewonden vallen, worden blackspots genoemd. Uit een analyse van RTL Nieuws op basis van cijfers van VeiligheidNL blijkt dat 1 op de 5 gewonden op zo'n blackspot viel. De ambulancecijfers tonen zo ruim 400 nieuwe blackspots, die op basis van de politiecijfers niet in beeld waren.
Gebruik de slider om het verschil in het aantal geregistreerde blackspots tussen politie en ambulance te bekijken. Tekst gaat verder onder de afbeelding.
De registratie van verkeersongevallen door de politie is dus zeer beperkt. Toch is die al jaren één van de belangrijkste bronnen om verkeersonveilige locaties in kaart te brengen. En voor analyses over de toedracht en omstandigheden van bepaalde ongevallen, zoals bijvoorbeeld fietsongelukken, wordt vaak nog een beroep gedaan op de politiecijfers.
Inzicht verbeteren
En juist ongevallen met fietsers en voetgangers worden vaker door ambulances en ziekenhuizen geregistreerd. Experts, zoals de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV), pleiten daarom voor meer gebruik van de ambulancegegevens. Want het aantal verkeersdoden en ernstig gewonden onder fietsers neemt al jaren toe.
"Het is dus belangrijk dat we zoveel mogelijk te weten komen over die ongevallen: waar gebeuren ze, wat was er aan de hand, klopte de infrastructuur wel? Hier is op dit moment nog maar zeer beperkt inzicht in. Met ambulancedata hopen we dat inzicht te verbeteren om zo het aantal fietsslachtoffers te helpen terugdringen", stelt woordvoerder Patrick Rugebregt van SWOV.
480 blackspots in en rond Amsterdam
Op 480 locaties registreerden ambulances tussen 2022 en 2024 clusters met minimaal vijf ongelukken met gewonden. Zoom in en klik op een stip om de cijfers per kruispunt, rotonde of wegvak te bekijken. Tekst gaat verder onder de kaart.
Hoewel de cijfers en inzichten van ambulancediensten voor wegbeheerders, zoals gemeenten en provincies, gratis zijn in te zien, blijft het gebruik ervan achter. Amper 1 op de 5 wegbeheerders maakt er actief gebruik van.
Een gemiste kans volgens bestuurder Gerard Slegers van Vervoerregio Amsterdam. Zijn regio pakte mede op basis van de data al meer dan 35 gevaarlijke locaties aan. Slegers roept andere gemeenten op om ook met de cijfers aan de slag te gaan. "Doe het alstublieft. De informatie die daarin staat is onmisbaar om als gemeente actie te kunnen ondernemen voor de veiligheid van inwoners."
Volgens VeiligheidNL-directeur Martijntje Bakker kunnen de cijfers er ook voor zorgen dat geld niet onnodig over de balk wordt gesmeten. "Aanpassen van infrastructuur is superduur. Als je dan die middelen effectief wil inzetten, doe dat dan ook vooral op basis van goede data."
Financiering op de tocht
De gegevens van ambulancevoorzieningen worden verzameld door VeiligheidNL en aan wegbeheerders aangeboden via het platform MOVE (MOnitor VErkeersslachtoffers). Het platform wordt betaald door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Maar de financiering stopt aan het eind van dit jaar. Daarmee dreigen de inzichten verloren te gaan.
VeiligheidNL wil graag structurele financiering, zodat de cijfers in de toekomst voor het hele land en voor iedereen beschikbaar zijn en blijven. Maar daar is dus wel geld voor nodig. Voor wethouder Slegers van Zaanstad is het een no-brainer: "Het ministerie heeft ook als doel om 0 verkeersdoden te hebben in 2050. Als we dit al niet meer gaan financieren, hoe moeten we dan überhaupt nog aan nul verkeersdoden in 2050 komen?"
VVD-minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat wil dat iedere gemeente en provincie aan de slag gaat met de ambulancedata.
"Desnoods ga ik zelf wethouders bellen. Het is ontzettend veel effectiever en ook heel belangrijk als we willen dat het aantal verkeersdoden en verkeersgewonden in Nederland echt omlaag gaat. Dat kan door infrastructuur aan te pakken, maar dan moet je dat wel doen op de plekken waar het natuurlijk het meest gevaarlijk is. En die ambulancedata kan daar ontzettend goed bij helpen."
Toch is er nog geen structureel budget beschikbaar. Karremans lijkt, al dan niet met een bijdrage van wegbeheerders, van plan om de ambulancedata beschikbaar te houden. "Ik heb gewoon de begroting gekregen die mijn voorganger heeft achtergelaten en ik ga weer mijn eigen keuzes maken. En dit nemen we daar natuurlijk ook gewoon in mee. Maar definitieve besluitvorming volgt nog."
Wethouders aan de slag
De verkeerswethouders van Amsterdam en Aalsmeer laten in een reactie weten dat zij de alarmerende ambulancecijfers en zorgen van inwoners op de bij hen aanwezige gevaarlijke kruispunten en rotondes kennen en serieus nemen. Zo laat wethouder Bart Kabout van Aalsmeer weten dat er op dit moment in samenwerking met de Vervoerregio Amsterdam en de provincie onderzocht wordt of de 'kamikazerotonde' van de Dorpsstraat en de Burgemeester Kasteleinweg anders kan worden ingericht.
Wethouder Melanie van der Horst van Amsterdam geeft toe dat de kruising van de Ferdinand Bolstraat en de Ceintuurbaan, waarop begin dit jaar een fietsster verongelukte, vorig jaar nog niet in beeld was als blackspot. Maar in de toekomst verwacht ze daar met ambulancedata beter inzicht in te krijgen. "We zijn nu bezig met een nieuwe manier om blackspots aan te wijzen, op basis van de ambulancecijfers, waarin bijvoorbeeld ook drukte op de weg wordt meegenomen."
Verantwoording
Voor dit onderzoek heeft RTL Nieuws cijfers van politie en ambulances over geregistreerde verkeersongevallen met gewonden vergeleken. De politiecijfers zijn verzameld vanuit het Bestand geRegistreerde Ongevallen Nederland (BRON) van Rijkswaterstaat en de openbare kaart van Smart Traffic Accident Reporting (STAR).
De gegevens van de ambulancediensten Amsterdam-Amstelland en Zaanstreek-Waterland zijn op verzoek beschikbaar gesteld door VeiligheidNL. Het gaat om geanonimiseerde gegevens. Met het dataplatform MOVE maakt VeiligheidNL de cijfers over verkeersongevallen inzichtelijk voor wegbeheerders zoals gemeenten en provincies.
Voor de vergelijking van 'blackspots' zijn clusters van ongevallen bekeken. Dat betekent dat gekeken is naar plekken waar dichtbij elkaar in de buurt in drie jaar tijd minimaal vijf ongevallen met gewonden zijn geregistreerd. Deze locaties zijn voor de dertien gemeenten die worden bediend door de betreffende ambulancediensten in kaart gebracht. Hetzelfde is gedaan op basis van de gegevens van politie. Daaruit zijn voor dit onderzoek alleen ongevallen met letsel of dodelijke afloop meegenomen.