Meer dan 100 jonge kinderen misbruikt op Snapchat, meisje (12) verkracht: 'Er is geen controle'

''Het leven is uit haar getrokken'', zegt haar moeder. ''De blik in haar ogen was anders. Ze was een leuk meisje, gelukkig. Ze lachte, genoot. Daarna leek er niemand meer thuis.''

Lisette kwam via Snapchat in contact met een 43-jarige man. Haar moeder wist van niets. Na enkele weken contact kreeg hij Lisette zover om weg te lopen van huis. In zijn woning verkrachtte hij haar.

Twee jaar lang werd de dochter van Jeanet (in verband met de privacy niet haar echte naam) online seksueel misbruikt. In deze video doet ze haar verhaal: 

Lisette mocht van haar moeder niet eens op sociale media. Haar tablet werd daarom regelmatig gecontroleerd op de aanwezigheid van bepaalde apps. Maar zodra haar moeder even niet keek, installeerde Lisette Snapchat. Telkens opnieuw. Het enige wat ze hoefde te doen was liegen over haar leeftijd. ''Er is geen controle'', zegt haar moeder. ''Het is zo makkelijk.''

In rechtszaken dienen chatverslagen vaak als bewijsmateriaal. Dit zijn voorbeelden van teksten die zeer jonge kinderen toegezonden krijgen. De ergste voorbeelden tonen we niet. Toch kan dit ook als schokkend worden ervaren. 

Jongste slachtoffer was 6 jaar oud

Lisette is één van de meer dan honderd kinderen in de basisschoolleeftijd die slachtoffer werd van seksueel misbruik via Snapchat. RTL Nieuws analyseerde uitspraken in strafzaken tegen kindermisbruikers en vond meer dan 121 kinderen van 12 jaar of jonger die via Snapchat slachtoffer werden van een seksmisdrijf. 

In negentien gevallen was er sprake van fysiek seksueel contact. Zes kinderen werden verkracht. In de overige gevallen was er sprake van online misbruik. Zo kreeg een meisje van 6 jaar oud een dickpic toegestuurd van een 33-jarige medewerker van haar basisschool. Zij is het jongste slachtoffer in de onderzochte vonnissen. Het overgrote deel van deze misdrijven vond in de afgelopen vijf jaar plaats.

Toch zijn deze 121 kinderen slechts 'het topje van de ijsberg', zegt Ine Dilven, slachtofferadvocaat en bestuurslid Landelijk Advocaten Netwerk Gewelds- en Zedenslachtoffers. Dilven wijst erop dat vonnissen niet altijd gepubliceerd worden en dat de meeste misbruikers überhaupt niet tegen de lamp lopen. ''Kinderen gaan er meestal niet zelf over praten. De schaamte is te groot.''

Vaak komt een zaak aan het licht omdat de ouders van één kind aangifte doen. Vervolgens blijken er tientallen andere slachtoffers te zijn. ''De zaken worden steeds groter en ernstiger. We hebben denk ik allemaal nog geen idee hoe groot dit is'', zegt Dilven.

Wat duidelijk is: Snapchat is verreweg het meest populair onder misbruikers van de jongste kinderen. Rechters vermelden meestal niet in vonnissen hoe misbruikers online contact leggen met een slachtoffer, maar als afgelopen jaar een app bij naam genoemd wordt, is dat in driekwart van de gevallen Snapchat.

Beelden verdwijnen niet: misbruikers gebruiken speciale software

De aantrekkingskracht van de app op kindermisbruikers laat zich deels verklaren door de aanwezigheid van potentiële slachtoffers. Snapchat is onder minderjarigen een van de meest gebruikte sociale media-apps. Meer dan een op de drie kinderen tussen de 9 en 11 jaar zit erop. Toch is het platform ook om zijn ontwerp geliefd bij kwaadwillenden, zeggen experts. 

''Snap onderscheidt zich van andere apps door het gemak waarmee vreemden contact kunnen leggen'', zegt Robbert Hoving, directeur-bestuurder van Offlimits, een stichting die online misbruik bestrijdt. "Kinderen kunnen zich er ouder voordoen. Volwassenen jonger. Die combinatie kan heel gevaarlijk zijn."

Volgens slachtofferadvocaat Dilven bieden de verdwijnende foto's jonge kinderen ook 'een soort schijnveiligheid'. ''Ze denken: het is snel weer verdwenen, dus misschien valt het wel mee.'' In de praktijk ziet Dilven dat misbruikers met speciale software heimelijk beeldmateriaal bewaren dat verzonden wordt via Snapchat.

Ook de zedenpolitie ziet een groei in online seksueel misbruik en ziet daarbij een grote rol van Snapchat. "We zien slachtoffers die jonger worden, we zien toenemende ernst van het misbruik en we zien een algehele toename over het aantal meldingen", zegt zedenspecialist Lidewijde van Lier van de Nationale Politie. "Mijn oproep aan ouders: waan jezelf niet veilig. Zorg dat je in gesprek blijft met je kind."

Anderen moeten probleem oplossen, zegt Snap

Uit interne e-mails blijkt dat Snapchat al jarenlang weet heeft van de gevaren op hun app. Medewerkers spreken van 'massaal' seksueel misbruik op het platform. In 2019 gaf een topman van het bedrijf in het Britse Lagerhuis al toe dat leeftijdscontrole bij het installeren van de app een wassen neus was. 

Toch wijst de leiding van het bedrijf naar anderen voor een oplossing. CEO Evan Spiegel heeft meermaals bepleit dat leeftijdscontrole door Google en Apple wordt uitgevoerd via hun app stores. Snap lobbyde op Europees niveau voor vergelijkbare regelgeving.

Snapchat lijkt inmiddels af te stevenen op een confrontatie met de Europese Commissie. Die kondigde in maart een grootschalig onderzoek aan naar de chatapp, waarbij specifiek wordt gekeken naar de tekortschietende leeftijdscontrole. Als de Commissie vindt dat Snapchat Europese regels overtreedt, kan het bedrijf een boete krijgen. 

Weinig zin zonder controle

Het Nederlandse kabinet zet in op een algemene leeftijdsgrens van 15 jaar voor sociale media in Europees verband. Volgens Hoving van Offlimits heeft zo'n grens weinig zin als die niet gekoppeld wordt aan effectieve leeftijdscontrole. ''Snap heeft een morele plicht om nu zelf op te treden'', zegt Hoving. ''Wacht nou niet totdat Europa het geregeld heeft. Dit kan niet wachten.''

Ouders van slachtoffers waar RTL Nieuws mee sprak, pleiten ook voor een strengere leeftijdscontrole.

''Zodra je contact kan maken met vreemden in een app, moet die controle er zijn'', zegt de moeder van Lisette. ''Kinderen zijn zo kwetsbaar. Ze zoeken om wat voor reden met iedereen contact. In zo'n app zitten dan idioten achter die daar misbruik van maken. Laat Snapchat accounts checken en IDs scannen. Niets zal waterdicht zijn, maar het zal veel voorkomen.''

* Lisette is niet de echte naam van het kind uit dit verhaal.