Woensdagnacht stemden de fracties van D66, VVD en CDA na enkele uren overleg in met het coalitieakkoord waar de afgelopen weken over is onderhandeld door Rob Jetten (D66), Dilan Yeşilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA). De instemming van de Kamerleden van die drie partijen is weliswaar belangrijk, maar dat levert doorgaans weinig problemen op.
Daarmee hebben de drie coalitiepartijen in elk geval de steun gegarandeerd van 66 van de 150 Tweede Kamerleden. Een minderheid in de Kamer, en dus spreken we van een minderheidskabinet.
'Miljardeninvesteringen nodig, maar hoe groot zijn de bezuinigingen?'
"Er worden scherpe keuzes verwacht, zeker om de miljardeninvesteringen in Defensie te financieren", zegt politiek verslaggever Fons Lambie. "Maar er zijn ook miljarden nodig voor de stikstofcrisis, om het energienet te verbeteren. Maar hoe wordt dat allemaal betaald? Waar komt de pijn terecht? Hoe groot zijn de bezuinigingen op de zorg en de sociale zekerheid?"
"Jetten, Yeşilgöz en Bontenbal stralen deze dagen optimisme uit, maar er geldt een belangrijke kanttekening: dit is pas het begin. Voor elk plan, elke wet, elke begroting zal dit minderheidskabinet deals moeten sluiten met de oppositie. Politiek kan dat vernieuwend en verfrissend zijn, maar het maakt ook alle plannen hoogst onzeker."
Bekijk hier hoe de partijleiders woensdagnacht reageerden:
De VVD-fractie was volgens partijleider Yeşilgöz in elk geval 'erg positief' over het akkoord. En ook D66-leider Jetten zei na afloop van het overleg dat zijn fractie ermee kan instemmen en heel veel zin heeft om aan de slag te gaan. CDA-leider Bontenbal zei dat zijn fractie blij is met dit akkoord.
En er lekte de afgelopen tijd vrijwel niets uit van de genomen maatregelen. Daarmee willen de partijen ook naar elkaar uitstralen: we kunnen elkaar vertrouwen.
Toch heeft het minderheidskabinet voor een meerderheid nog zeker 10 zetels nodig in de Tweede Kamer en 16 zetels in de Eerste Kamer. De bedoeling is dat die steun in de loop van de tijd wordt gevonden bij – mogelijk verschillende – oppositiepartijen. Dat kan nog weleens ingewikkeld worden.
Terug naar de dag van de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober. Verschillende politieke partijen wierpen blokkades op tegen samenwerking met andere partijen. Zo weigerde de VVD met GroenLinks-PvdA in een kabinet te gaan zitten, en zag D66 grote bezwaren voor samenwerking met JA21. Dat maakte de vorming van een meerderheidskabinet ingewikkeld.
Winnaars met elkaar om tafel
Wouter Koolmees, president-directeur van de NS en D66-prominent, werd na de verkiezingen aangesteld als verkenner om met een oplossing te komen. Hij trok de conclusie dat eerst de grote winnaars van de verkiezingen, D66 en CDA, met elkaar om tafel moesten gaan zitten. Beide partijen werden bovendien niet uitgesloten door andere partijen.
D66-leider Jetten en CDA-leider Bontenbal stelden in korte tijd een document op dat als basis moest dienen voor een kabinet en waar andere partijen zich bij konden aansluiten.
Minderheidskabinet
Burgemeester van Leeuwarden en prominent CDA'er Sybrand Buma werd vervolgens aangesteld als informateur. Hij concludeerde dat het verstandig was dat de VVD aansloot op weg naar een kabinet met voldoende (gedoog)steun.
Sindsdien is D66'er Rianne Letschert, bestuursvoorzitter van de Universiteit Maastricht, de informateur. Onder haar leiding werd er voor het eerst ook onderhandeld op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum. Om een doorbraak te forceren gaf Letschert de drie partijleiders huiswerk: ze moesten tijdens de kerstpauze nadenken hoe ze verder wilden.
Begin januari maakten de drie partijen bekend dat ze een minderheidskabinet wilden gaan vormen. Dat betekent dat ze samenwerking moeten zoeken met oppositiepartijen in de Tweede Kamer én Eerste Kamer, want ze hebben gezamenlijk slechts 66 van de 150 zetels in de Tweede - en 22 van de 75 in de Eerste Kamer. In beide Kamers is dat te weinig voor een meerderheid.
Bekijk hier hoe de partijen aankondigden dat ze een minderheidskabinet wilden vormen:
Deze week maakten de partijleiders bekend dat ze eruit zijn. Vanmiddag om 13.00 uur presenteren D66, VVD en het CDA het coalitieakkoord. Dat is rechtstreeks te volgen op deze app, site en op RTL Z.
Dan zullen we eindelijk weten wat het nieuwe kabinet de komende vier jaar van plan is.
Dinsdag maakten de partijen bekend dat ze eruit zijn: er is een coalitieakkoord. Bekijk die aankondiging hier:
