Hoe erg is het om te liegen op je cv? 'Opfraaien doen we allemaal, liegen is anders'

Onderzoeken laten zien: Van Berkel is bij lange na niet de enige die niet eerlijk is geweest op haar cv. "We hebben allemaal de neiging om ons iets beter voor te doen dan we zijn", stelt hoogleraar sociale psychologie Roos Vonk. "Dit gebeurt niet alleen op de arbeidsmarkt, maar ook bijvoorbeeld op datingsites. Mannen die hun lengte wat overdrijven, of vrouwen die niet helemaal eerlijk zijn over hun gewicht of leeftijd."

Van Berkel beweerde een universitaire master bestuurskunde te hebben gevolgd, maar na navraag van de Volkskrant bleek dat ze slechts het eerste jaar van die studie op het hbo had afgerond. In reactie op vragen van die krant zei ze eerder dat op haar persoonlijke LinkedIn-pagina ze haar levensloop 'naar eer en geweten, op basis van haar herinnering, had ingevuld'. 

In deze video vragen we mensen op straat of zij weleens liegen op hun cv: 

Liegen tegen jezelf

"Dat is natuurlijk een beetje gek", zegt Vonk. "Het zou misschien zo kunnen zijn dat je vergeet dat je een bepaalde opleiding of cursus ooit gedaan hebt. Maar er eentje toevoegen, dat is niet zo waarschijnlijk. Liegen begint vaak met liegen tegen jezelf, een soort rechtvaardiging. Toen ze ooit bedacht om te zeggen dat ze bestuurskunde had gestudeerd, heeft ze misschien tegen zichzelf gezegd: ik heb een stukje van dat voortraject gedaan, dus ik weet er eigenlijk genoeg van. Ze weet natuurlijk niet wat ze allemaal in die studie had geleerd als ze die wél had gedaan."

"Tegelijkertijd is het ook niet zo dat je, als je afgestudeerd bent, alles gaat gebruiken wat je hebt geleerd. Dat kan iedereen die een studie heeft gedaan je vertellen. Er is geen één-op-éénmatch, je leert soms ook heel nieuwe dingen in een baan. Maar voor de integriteit is het wel belangrijk dat een werkgever erop kan vertrouwen dat je cv klopt."

Het is niet de eerste keer dat er ophef is rondom academische prestaties van bewindspersonen. In het inmiddels demissionaire kabinet-Schoof zat PVV-staatssecretaris Vicky Maeijer. Haar scriptie bleek na onderzoek van BNR overgeschreven gedeeltes te bevatten en werd later ongeldig verklaard. Maijer kon wel aanblijven als staatssecretaris. 

Niet academisch van aard, maar ook leugens: toenmalig VVD-minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra beweerde in 2016 de Russische president Poetin zelf te hebben horen spreken over 'Groot-Rusland', maar gaf in 2018 toe hierover te hebben gelogen. Vlak hierna diende hij zijn ontslag in. En in 2002 was Philomena Bijlhout een paar uur staatssecretaris toen RTL Nieuws foto's van haar publiceerde in militie-uniform waaruit bleek dat ze actief was geweest voor het regime van Desi Bouterse. Een dag later trad ze af. 

Ook tijdens sollicitatiegesprekken

Sophie van der Zee, universitair docent gedragseconomie bij de Erasmus Universiteit, zegt dat mensen zich nu eenmaal beter voordoen – óók tijdens sollicitatiegesprekken. "We willen aardig gevonden worden en we willen laten zien: ik pas bij jou. Vaak worden positieve dingen een beetje overdreven: je zegt bijvoorbeeld dat je belangrijke taken had. En aan de andere kant zien we dat mensen slechte dingen juist verzwijgen of kleiner maken. Als je bijvoorbeeld een gat op je cv hebt."

Ook al gebeurt het dan regelmatig, Van der Zee vindt het wel een probleem dat er gelogen wordt op cv's, helemaal bij politici. "Ik ben blij dat we in een land leven waarbij zo'n leugen nog voor ophef zorgt, het geeft wat mij betreft hoop dat we niet op dezelfde plek zitten als de VS. Ik vind het naar voor Nathalie van Berkel, maar ik vind het fijn dat we ervan schrikken als een politicus op een grote leugen wordt betrapt. Een democratie betekent namelijk ook dat we politici moeten kunnen vertrouwen."

Maar ook buiten de politiek ziet Van der Zee het als een probleem: "Het doel van een sollicitatieprocedure is om een goede match te vinden tussen een organisatie en een persoon. De kans op die goede match wordt kleiner als je gaat liegen. Dat kan vervelend zijn voor beide kanten."

'Blijf dicht bij jezelf'

Ook Vonk zegt: "In een ideale wereld gebeurt dit natuurlijk niet en laat je jezelf zien zoals je bent. Maar we hebben allemaal die ingebakken neiging om onszelf 'leuker' te maken, te willen laten zien dat we goed genoeg zijn. Tegelijkertijd is het natuurlijk ook best vermoeiend steeds de schijn hoog te houden."

Tegen de mensen die op hun cv zaken hebben staan die niet kloppen, zegt Vonk: "Het klinkt misschien als een dooddoener, maar blijf echt dicht bij jezelf. En als je die studie graag had gedaan, probeer hem dan alsnog te doen. Als dat niet lukt, kijk dan waar wél je interesses en talenten liggen: je hebt je eigen kwaliteiten en die ontdek je veel eerder als je mag zijn zoals je bent."