Drie maanden koffiekabinet-Jetten: 'Het moet nu wel echt op gang gaan komen'
Het begon met een simpel advies: maak geen ruzie en drink veel koffie. Toch ontbreekt het na de eerste drie maanden volgens betrokkenen aan richting.
Scherpe keuzes
Ingewijden wijzen erop dat het kabinet zelf nog geen overtuigend antwoord heeft op de vraag hoe een minderheidskabinet in de praktijk eigenlijk moet werken.
"Asiel ontplofte in hun gezicht, stikstof moet mogelijk voor de zomer iets opleveren, maar is juridisch én politiek een lange adem. En bij de begroting komt straks de volgende test: dan moet blijken of de coalitie met links, rechts of het midden deals kan sluiten, zonder zelf uit elkaar te lopen."
Volle kar
Daar komt nog eens bij dat het kabinet veel wil. Volgens een adviseur van kabinet-Jetten is het coalitieakkoord 'veel te omvangrijk'. Op losse onderwerpen zijn scherpe keuzes gemaakt, maar een duidelijke prioriteit ontbreekt nog.
"De kar is overladen. En als de kar te vol geladen is, gaat die niet snel rijden." Dan komt na drie maanden het moment dat het kabinet echt iets moet laten zien, ziet een oud-minister: "Het moet nu wel echt op gang gaan komen."
Ook minister van Werk en Participatie Thierry Aartsen (VVD) geeft toe dat het minderheidskabinet wennen is. "Hoe ligt het aan de ene kant van de Kamer, hoe aan de andere kant? Dat is wel een flinke klus erbij."
Lachende gezichten bij de beëdiging:
Oppositiepartijen zien dat ook. In de eerste weken werd er veel koffie gedronken, schetst SP-leider Jimmy Dijk. Ministers gingen langs bij fracties, het kabinet wilde laten zien dat het anders zou gaan. Maar volgens meerdere oppositieleiders droogde dat contact daarna weer op. Nu de begrotingsronde richting Prinsjesdag dichterbij komt, worden de contacten weer aangehaald.
Minister van Financiën Eelco Heinen wil het niet te zwaar maken. "Jongens, we zijn echt net begonnen. We zitten nog in de fase van kennismakingsgesprekken.”
Aankloppen kleine fracties
50PLUS-voorman Jan Struijs was ook optimistisch over het 'experiment dat een minderheidskabinet heet', maar is inmiddels een stuk somberder. Zijn kleine fractie is belangrijker geworden dan hij had verwacht.
"Dat is een goed teken voor 50PLUS, maar niet voor het land. Als ze ook bij 50PLUS vaak moeten aankloppen, dan is er wat aan de hand. Wij zijn een soort rare lakmoesproef geworden voor alles en nog wat."
Veelgevraagde premier
De geschiedenis leert dat de eerste maanden voor een nieuwe premier nooit veelzeggend zijn. Ook de trein van Ruud Lubbers en Mark Rutte moest in het begin op gang komen. Daarbij wordt van Jetten veel gevraagd. Hij moet premier zijn van een kabinet, maar ook bruggenbouwer in de Kamer, schetst een kabinetsadviseur.
"Je hebt als premier 24 uur in de dag en dat is altijd 24 uur te kort. Buitenland, Europa, veiligheid en internationale crises trekken steeds harder aan de premier. Maar een minderheidskabinet vraagt binnenslands veel onderhoud: de coalitie bij elkaar houden, oppositiepartijen meenemen en telkens opnieuw meerderheden bouwen."
'Koffiekabinet'-Jetten voor het eerst samen: 'Advies is geen ruzie maken'
TINA
Toch is er voor niemand een makkelijke uitweg, en dat maakt dat meerdere betrokkenen in de toekomst perspectief zien. Nieuwe verkiezingen lossen de versnippering niet zomaar op. Geen resultaat boeken zou voor het kabinet, de coalitie en de oppositie een nederlaag zijn.
Rond de coalitie klinkt daarom vaker hetzelfde antwoord: TINA: there is no alternative. Geen alternatief, en onder die druk zullen kabinet, coalitie en oppositie deals moeten gaan sluiten, deze zomer nog. Over de begroting, over stikstof, over de grote dossiers die nu vastzitten.
Keuzes maken, is het devies volgens een ingewijde. Stikstof, woningbouw, ruimtelijke ordening, energie en netcongestie worden vaak genoemd. Daar zit veel vast, maar daar kan het kabinet ook laten zien dat het iets in beweging krijgt.
Bovendien zijn dat onderwerpen waarop steun van meerdere kanten denkbaar is. “Een paar successen kunnen het beeld snel kantelen”, stelt een D66-prominent. Dan krijgt het kabinet richting, groeit het vertrouwen en komt er vanzelf meer ruimte.
Werk aan de winkel
Premier Jetten erkent dat er werk aan de winkel is. "Ook wij zijn ongeduldig om een aantal zaken los te trekken", zei hij na de ministerraad gisteren.
De grote doorbraakdossiers zijn volgens hem stikstof, wonen, het aanjagen van de economie en grip krijgen op de asielinstroom. Dat is volgens Jetten elke dag top of mind.