Hoe de rust in een Zweeds havenstadje werd doorbroken door tweedaagse NAVO-vergadering

Bewoners weten niet wat ze zien als twee dagen geleden twee Gripen gevechtsvliegtuigen heel laag in formatie over het centrum komen overvliegen. “Kan dat, zo dicht bij elkaar vliegen?” vraagt een wat oudere vrouw verbaasd. De toestellen blijken op weg voor een flyover bij het kasteeltje waar de koning de NAVO-ministers ontvangt.

Vanwege de Russische dreiging is de NAVO weer superrelevant. Tegelijkertijd zijn het spannende tijden voor het bondgenootschap, omdat de Amerikaanse liefde voor de NAVO is bekoeld.

Russische dreiging

Als ergens een levendig besef is van de Russische dreiging, dan is het wel in Zweden. Ook al grenst het land niet direct aan Rusland, de ligging is strategisch wel interessant. Helsingborg ligt aan een drukke scheepvaartroute en is de toegang tot de Oostzee. Ook het eiland Gotland aan de andere kant van Zweden is strategisch van grote waarde. De vrees bestaat dat Rusland daar ooit het oog op zal laten vallen, want wie Gotland bezit domineert de Oostzee. De afgelopen jaren heeft Zweden de militaire aanwezigheid daar dan ook flink opgevoerd.

Vorige week vond er ook een NAVO-oefening op het eiland plaats. Het moet een signaal aan Moskou geven dat ze het eiland beter met rust kunnen laten. In Zweden zijn ze zich heel erg bewust van die Russische dreiging. Om die reden is het land twee jaar geleden lid geworden van de NAVO. De Civilförsvarsförbundet, dat is de Zweedse burgerbescherming, organiseert regelmatig cursussen hoe burgers hun zelfredzaamheid kunnen vergroten.

Wordt het ook geen tijd voor ons om een noodvoorraad aan te leggen, zei de dochter van Clifford een paar jaar geleden. De oorlog in Oekraïne was nog niet begonnen en hij moest er om lachen. Ze bleek een vooruitziende blik te hebben. Kort daarna vond de Russische invasie plaats en sloeg iedereen plotseling aan het hamsteren.

Dimitrij, die jaren geleden uit Oekraïne naar Helsingborg is verhuisd, leert kinderen bij de scouting hoe ze langere tijd op zichzelf in de bossen kunnen overleven. Hij is er zeker van dat de kinderen hun kennis overbrengen op hun ouders, en zo beter voorbereid zijn op crisissituaties. Vanwege zijn achtergrond en gezien wat er in zijn geboorteland gebeurt is hij zich er nog bewuster van dan anderen hoe belangrijk dat is.

Noodpakket in huis

Veel Zweden hebben intussen ook een noodpakket in huis: eten om het een paar dagen uit te houden, voldoende water, een transistorradio. Al neemt niet iedereen de dreiging even serieus. Hans bijvoorbeeld vertelt dat hij wel wat voorraad heeft ingeslagen voor noodgevallen, maar dat het niet genoeg is om heel lang te overleven.

Ook een vader die met zijn kind in een parkje aan het voetballen is haalt zijn schouders op over de Russische dreiging. Zo’n vaart zal het niet lopen, denkt hij. Want is Zweden wel echt zo’n interessante prooi voor Rusland? Hij denkt van niet. En hij heeft zich er dus ook niet op voorbereid, zegt hij lachend.

Voor het afschrikwekkende effect van de NAVO is van groot belang dat de VS het bondgenootschap niet de rug toekeren. Maar de behandeling van de NAVO door de Amerikanen sinds Trump is herkozen heeft veel van een saunabezoek: warme en koude baden wisselen elkaar in hoog tempo af.

Het zorgt voor verwarring bij de Europese NAVO-landen. Dat ze meer moeten gaan doen aan de eigen defensie is wel duidelijk. Maar in welk tempo de Amerikanen zich gaan terugtrekken blijft een grote vraag. Tijdens de bijeenkomst in Helsingborg was de sfeer gemoedelijk, heeft Clifford op het Zweedse nieuws gezien. Dus hij denkt dat het niet zo'n vaart zal lopen.

En ja, het was even een gekkenhuis met zo veel hoofwaardigheidsbekleders over de vloer. En zo'n beetje elke agent die in Zweden te vinden is was hier ingezet. Maar dat is logisch, zegt ie. De eerste keer dat Zweden een NAVO-event mocht organiseren wilde het land absoluut geen pleefiguur slaan.

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken (CDA) zegt vanuit het Zweedse Helsingborg tegen RTL Nieuws ook dat het spannende tijden zijn voor de NAVO: