Hard oordeel Staatscommissie: overheid discrimineert structureel
De commissie concludeert na vier jaar onderzoek dat discriminatie binnen de overheid een structureel probleem is. Het zit volgens de commissie in beleid, werkwijzen, regels en aannames die vaak onzichtbaar doorwerken. De commissie wijst op bekende voorbeelden van de afgelopen jaren, zoals de toeslagenaffaire, waarbij ouders met een dubbele nationaliteit extra risico liepen om als fraudeur te worden gezien.
Ook noemt de commissie discriminerende fraudeopsporing bij DUO, etnisch profileren door de Koninklijke Marechaussee en problemen binnen ministeries en gemeenten.
Overheid moet naar zichzelf kijken
Volgens de staatscommissie reageert de overheid nu vaak pas als het misgaat. Er komt een rapport, een excuus of een hersteloperatie. Maar daarmee wordt discriminatie vooral achteraf gerepareerd, in plaats van vooraf voorkomen. Volgens voorzitter Joyce Sylvester is de conclusie duidelijk: "De overheid moet niet alleen discriminatie in de samenleving bestrijden, maar ook kritisch kijken naar haar eigen rol. De overheid is hoeder van grondrechten, maar kan zelf ook bijdragen aan ongelijke behandeling."
Oud-student Sheila krijgt schadevergoeding om discriminatie DUO: 'Ze hebben overal foto’s van gemaakt’
De commissie komt daarom met een reeks aanbevelingen. Zo moet de overheid een betere afspiegeling worden van de samenleving. Ook moeten inwoners en maatschappelijke organisaties eerder worden betrokken bij nieuw beleid. Daarnaast moet bij elk nieuw plan worden getoetst of het discriminerend kan uitpakken.
Die zogenoemde discriminatietoets moet volgens de commissie in de hele publieke sector worden gebruikt. Ook wil de commissie dat de overheid stopt met datagedreven profilering bij fraudeopsporing, zolang niet kan worden gegarandeerd dat dit niet discrimineert.
Rapporten verdwenen in een la
Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken krijgt het rapport vandaag aangeboden. Hij zegt dat het kabinet de conclusies serieus neemt. Maar de staatscommissie waarschuwt dat er al eerder harde rapporten zijn verschenen over discriminatie door de overheid. Te vaak verdwenen aanbevelingen daarna in een la.
Volgens de commissie ontbreekt het niet aan kennis, maar aan politieke wil en bestuurlijke daadkracht. Daarom wil de commissie dat er een speciale commissie komt die bewaakt of de aanbevelingen nu wel worden uitgevoerd. Want, schrijft de staatscommissie: "Discriminatie doorbreken is geen eenmalige opdracht, maar een blijvende verantwoordelijkheid."