Viroloog kritisch over communicatie tijdens corona: kabinet ondermijnde gezag door draai mondkapjes

Baidjoe richtte tijdens de coronacrisis het zogeheten 'Red Team' op. Dat team van wetenschappers met verschillende achtergronden gaf als tegenhanger van het Outbreak Management Team (OMT) ‘gevraagd en ongevraagd’ kritiek op het coronabeleid.

Baidjoe werd vandaag verhoord door de parlementaire enquetecommissie. Daar is hij kritisch op de communicatie van het kabinet tijdens de pandemie, zoals over de mondkapjes. Want het kabinet en de medisch adviseurs in het Outbreak Management Team (OMT) verzetten zich lang tegen wijdverbreid gebruik van mondkapjes. Het zou niets bijdragen aan het voorkomen van besmettingen en een gevoel van schijnveiligheid geven.

Ondermijnen eigen gezag

Toch werd het in juni 2020 verplicht ze te dragen in de trein en kwam er later een dringend advies om dat ook te doen op andere plekken waar afstand houden moeilijk was. Dat de beleidsmakers daarbij niet ruiterlijk erkenden dat zij ernaast hadden gezeten, stoorde Baidjoe. Met deze manier van doen straalde het kabinet 'geen daadkracht' uit, en 'ondermijnde' het zelfs zijn eigen gezag, vond hij.

Zelf vond Baidjoe het gebruik van mondkapjes een logische maatregel. "We weten dat ze niet perfect zijn, maar we gebruiken ze wel", zei hij over zijn beroepsgroep. Hij vond het dan ook lastig te begrijpen dat mondmaskers - deels uit schaarste - aanvankelijk niet werden gebruikt in de ouderenzorg, terwijl juist daar mensen risico liepen ernstig ziek te worden en zelfs te overlijden.

Maatregelen niet goed uitgelegd

Baidjoe vond toch al dat in de coronapersconferenties niet goed genoeg werd uitgelegd waarom bepaalde maatregelen wel of niet werden genomen. Wetenschappelijke en politieke argumenten liepen te veel door elkaar, waardoor het doel van het beleid niet altijd duidelijk was. Ook vond hij dat te weinig werd benadrukt dat de wetenschap ‘niet alle informatie had’.

Baidjoe vond dan ook dat het kabinet veel te lang wachtte met maatregelen toen het aantal besmettingen in de zomer van 2020 weer begon op te lopen. Volgens hem ontbrak in die tijd het gevoel van urgentie. "Dat had er op de achtergrond wel moeten zijn."

Slechte communicatie

Ook de communicatie over de coronamaatregelen had volgens Baidjoe beter gemoeten. Met name bij mensen in 'lagere sociaaleconomische groepen', die juist onevenredig hard werden geraakt door de maatregelen, kwam de boodschap vaak niet aan.

Baidjoe was ook kritisch over het afschalen van het bron- en contactonderzoek, dat volgens hem juist buiten de grote pieken "essentieel" was om zicht te houden op het virus. Daarnaast duurde het lang voordat de testcapaciteit op orde kwam. "Ik denk dat men vrij lang niet goed op de radar had hoe belangrijk testen was, om zicht te krijgen op het virus, maar ook om het virus goed te begrijpen." Dat had volgens hem veel eerder breedschalig moeten gebeuren.

Gerichter ingrijpen

Met eerder en gerichter ingrijpen hadden volgens Baidjoe de pieken gedempt kunnen worden. "Eerder reageren is een recept voor het voorkomen van verdere escalatie." Hij noemde het beleid 'dichotoom', waarmee hij aangaf dat er te weinig ruimte was voor tussenoplossingen. De scholen bijvoorbeeld konden dicht, of niet, terwijl ook kon worden nagedacht over ventilatiemaatregelen. Ook de mondkapjesdiscussie werd volgens Baidjoe te zwart-wit gevoerd.

Het OMT had tijdens de coronacrisis weinig zin in de ‘gevraagde en ongevraagde’ kritiek van het zogeheten 'Red Team', dat was opgericht om het OMT scherp te houden. Baidjoe benadrukte dat het ‘geen lichte beslissing’ was om dat team op te richten tijdens zo’n crisis, maar vond wel dat het nodig was om georganiseerd kritiek te geven op de besluiten. 

Strategie groepsimmuniteit

Zo zette Baidjoe ‘grote vraagtekens’ bij de strategie om 'groepsimmuniteit' na te streven. Dat wordt behaald als genoeg mensen immuniteit opbouwen doordat zij een ziekte hebben gekregen. Bij ziektes zoals de mazelen werkt dat, omdat men na blootstelling aan het virus voor het hele leven immuun is. Maar voor corona is dat niet zo, omdat het virus snel verandert. Wel worden mensen die het virus hebben gehad of zijn ingeënt veel minder ziek.

Met het OMT werden slechts ‘beleefdheidsgesprekken’ gevoerd waarin niet inhoudelijk gediscussieerd werd over de corona-aanpak, aldus Baidjoe. Volgens hem gaf OMT-voorzitter Jaap van Dissel het advies om kritiek vooral via de media te leveren.

Baidjoe durft niet te zeggen in hoeverre kritiek van het Red Team de adviezen van het OMT heeft beïnvloed. Wel zag hij ‘sommige elementen’ van de feedback terug. "Maar ik weet niet of dat door ons kwam, of dat het OMT zelf tot bepaalde inzichten was gekomen."