Nederland en vier andere landen zetten eerste stap voor 'terugkeerhubs' buiten EU
Wat doe je met uitgeprocedeerde asielzoekers die niet terug willen of kunnen naar hun land van herkomst? Met die vraag worstelt Europa al jaren. Daarom zijn de vijf landen samengekomen in Kopenhagen om tot gezamenlijke afspraken te komen. "We zien een terugkeerhub als een kans voor afgewezen asielzoekers voor een leven in een nieuw land", zei de Deense minister van Immigratie en Integratie Morten Bødskov.
Maar er is ook veel kritiek op van linkse partijen en mensenrechtenorganisaties, die spreken over detentiecentra waar mensen naartoe worden gebracht. We beantwoorden vijf vragen over de plannen voor 'terugkeerhubs'.
In deze video vertelt de asielminister meer over de plannen. De tekst gaat daarna verder.
1. Wat is een 'terugkeerhub' precies?
Het idee is dat uitgeprocedeerde asielzoekers naar een centrum buiten de EU worden gebracht als ze niet kunnen of willen terugkeren naar hun land van herkomst. Ze hoeven geen band te hebben met het land waar dat centrum zit. Hoe dat er precies uit gaat zien, hoeveel vrijheid mensen daar hebben, hoe lang mensen er blijven en of het juridisch standhoudt: dat moet allemaal nog worden uitgewerkt.
2. Waarom wil Europa dit?
Sinds dit jaar is het Europees Migratiepact van kracht. Dat moet ervoor zorgen dat er aan de grens sneller een besluit wordt genomen tussen kansrijke en kansarme asielzoekers. Mensen die niet in Europa mogen blijven, moeten dan terug naar hun thuisland. Alleen is het probleem dat een deel van de asielzoekers dat niet kan, omdat het land van herkomst ze niet terugneemt. Er is ook een groep die niet wil. Deze groep mensen zou dan naar zo'n centrum buiten de EU gestuurd kunnen worden, is het idee. Om vandaar uit uiteindelijk terug te keren naar het land waar ze oorspronkelijk vandaan komen of integreren in het land waar het centrum zit.
Hoe het Europees Migratiepact werkt, leggen we uit in deze video:
3. Er wordt al lang over gesproken, waarom duurt het zo lang?
Er zitten veel juridische haken en ogen aan om mensen naar een 'derde' land te sturen waar ze geen binding mee hebben. Maar in juni werden de EU-lidstaten het eens over een nieuwe terugkeerwet. Daardoor wordt het juridisch (waarschijnlijk) mogelijk om met landen buiten de Europese Unie afspraken te maken over de opvang.
Zo was het eerst zo dat als je een afgewezen asielzoeker moest uitzetten naar het land van herkomst. Maar nu kan iemand uit bijvoorbeeld Guinee ook uitgezet worden naar bijvoorbeeld Kenia of Rwanda als daar afspraken mee zijn.
Want de EU-landen moeten dan wel zelf akkoorden sluiten met landen die daar interesse in hebben. Nederland zoekt nu samen met Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Griekenland naar geschikte kandidaten.
Maar het is een lastig proces. Zo sprak Nederland eerder met Oeganda over de mogelijkheid om daar een 'terugkeerhub' te vestigen. Maar die gesprekken zijn on hold gezet na de verkiezingen.
Nederland wil afgewezen asielzoekers mogelijk wegsturen naar Kenia en Rwanda
4. Naar welke landen wordt nu gekeken?
Kandidaten waar Nederland en de vier andere landen op dit moment naar kijken zijn Kenia, Ghana, Oezbekistan en Rwanda. In dat laatste land is net een groep ambtenaren op bezoek geweest, en achter de schermen is te horen dat ze 'enthousiast' zijn. Er is bij de andere landen ook nog steeds in interesse voor Oeganda, maar dat ligt gevoelig in het Nederlandse kabinet, met name vanwege de antihomowetgeving in dat land. Dus de kans dat Nederland daar mensen naar toe zal sturen is niet zo groot. Het zal in ieder geval leiden tot een strijd in het kabinet, waar met name D66 zich tegen zal verzetten.
5. Er is überhaupt kritiek op de terugkeerhubs: waarom gaan ze er toch mee door?
Kritiek op de 'terugkeerhubs' is er al lang, met name door mensenrechtenorganisaties en niet-gouvernementele organisatie (ngo's). Zij zien het als detentiecentra, een schending van de rechten van migranten. Ook maken ze zich zorgen over de mensenrechten in de landen waar naar gekeken wordt en vragen ze zich af of er is nagedacht over hoe lang mensen daar moeten blijven. Als een land van herkomst hen namelijk niet terug wil nemen, wat gebeurt er dan?
Daarnaast zijn er nu juridisch ruimere mogelijkheden gekomen. Maar het moet nog worden getoetst bij een rechter hoe het in de praktijk uitpakt.