"De parlementaire democratie is van en voor iedereen en moet dienstbaar zijn aan iedereen", aldus het staatshoofd. Hij memoreerde dat het vandaag de VN-dag voor de democratie is. Het is volgens het staatshoofd belangrijk dat iedereen bijdraagt aan democratie. En democratie is meer dan 'het gelijk van de helft plus één'. "Democratie moet mensen verenigen, niet uit elkaar spelen."
"Het is een gezamenlijk opdracht. Niet de ophef van de dag is leidend, maar wat de toekomst van ons vraagt", aldus Willem-Alexander. "Het kabinet wil de basis leggen voor brede samenwerking."
De koning wees er op dat de politiek problemen moet oplossen en zich niet laten leiden door de ophef van de dag. Hij had het bijvoorbeeld over problemen op het gebied van stikstof, migratie en de toekomst van het sociale stelsel.
'Rode draad troonrede was samenwerking'
"De rode draad in deze eerste troonrede van een minderheidskabinet was samenwerking", zegt politiek verslaggever Fons Lambie. "Deze Troonrede begon en eindigde met een duidelijke oproep van het minderheidskabinet om de democratie te beschermen, over samenwerking tussen coalitie en oppositie, en minder ophef en minder polarisatie. Of coalitie en oppositie kunnen samenwerken, zal nog moeten blijken, maar het gaat het succes van dit minderheidskabinet bepalen. Want voor alle plannen, voorgelezen in de troonrede en in begrotingen, is nog altijd geen meerderheid", aldus Lambie.
"Opvallend was dat het eerste grote thema de stikstofcrisis was. En daar liet het kabinet de koning duidelijk zeggen dat afstel of uitstel van de stikstofplannen geen optie is. De Troonrede zou anders zijn van opzet, werd vooraf beloofd, maar het bleek uiteindelijk, zoals elk jaar, toch een opsomming van de verschillende plannen per beleidsthema."
Stikstof
Hij wees er op dat verdere uitstel of afstel van de stikstofaanpak onverantwoord is. De koning zegt dat het kabinet continu in gesprek blijft met boeren en provincies over de stikstofplannen en dat er veel geld beschikbaar is om boeren te helpen bij het aanpassen van hun bedrijf.
Daarnaast moet de rekening niet worden vooruitgeschoven en kan niet alles tegelijkertijd. Het kabinet wil problemen oplossen en stilstand doorbreken, maar stuit daarbij wel op met name financiële grenzen, zegt koning Willem-Alexander "De eerlijke boodschap is: niet alles kan tegelijk", aldus het staatshoofd.
"Financieel zijn er duidelijke grenzen, omdat we onze kinderen en kleinkinderen niet met een onverantwoord hoge staatsschuld mogen opzadelen", zei de koning. Daarom voert het kabinet een begrotingsbeleid 'dat de rekening niet vooruitschuift'.
Hand uitgestoken
Er werd met bijzondere belangstelling uitgekeken naar de traditionele troonrede tijdens Prinsjesdag. De grote vraag was of er in de toespraak een duidelijke hand wordt uitgestoken naar de oppositie, die nodig is om de vandaag gepresenteerde begroting aan een meerderheid te helpen in de Tweede én Eerste Kamer.
Die uitgestoken hand naar de oppositie kwam er dus in de troonrede.
Bekijk hier de troonrede in één minuut:
Om 15.30 uur presenteert minister van Financiën Eelco Heinen de miljoenennota aan de Tweede Kamer. Daarin staan de inkomsten en uitgaven van het kabinet voor 2027 en daarna. Ook worden daarin de plannen gepresenteerd van het minderheidskabinet. Alle plannen lekten de afgelopen weken al uit.
Moeizame totstandkoming
De begroting van dit kabinet kwam moeizaam tot stand. Was het aanvankelijk de bedoeling steun van de oppositie te verkrijgen voor de plannen, later bleek het al voor coalitiepartijen D66, VVD en CDA al moeilijk om het onderling eens te worden. De deadline om de plannen naar de Raad van State te sturen werd nipt gehaald.
Vandaag is het startschot van de verdere onderhandelingen met de oppositie. Morgen zijn de Algemene Politieke Beschouwingen waarin de Tweede Kamer kan zeggen wat ze van de plannen vinden en wat ze graag willen aanpassen.
Steun oppositie
Dan wordt ook duidelijk wat oppositiepartijen voor hun steun terug willen. Aan de linkerkant ligt de inzet al vrij helder. PRO wil dat het kabinet veel verder gaat met het schrappen van de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Ook moeten hogere inkomens en grote vermogens volgens de partij meer bijdragen.
Rechts legt andere eisen op tafel. JA21 en de SGP zetten deze zomer onder meer in op lastenverlichting, meer geld voor veiligheid en minder migratie.
Donderdag op dag twee van de APB beantwoordt premier Jetten de vragen van de Kamer.
Waarom lekken de Prinsjesdagdocumenten altijd uit? En kan die troonrede eigenlijk niet in de avond? Wij vroegen de leden van het RTL Nieuwspanel wat zij willen weten over Prinsjesdag: dit zijn de meest gestelde vragen:
