De strijd tegen corruptie op Malta werd haar dood, zoon Matthew vecht door

Het is oktober 2017 als onderzoeksjournalist Daphne Caruana Galizia op brute wijze wordt vermoord. Een autobom maakte een einde aan haar leven. Haar oudste zoon Matthew hoort de bom dicht bij hun huis afgaan. "Vanaf dat moment wist ik dat we de rest van onze levens zullen blijven vechten. Voor het beschermen en voortzetten van haar werk en voor gerechtigheid", vertelt hij tegen RTL Nieuws.

Corruptie en vriendjespolitiek

De onderzoeksjournaliste publiceerde over corruptie, vriendjespolitiek en witwaspraktijken op hoog politiek niveau. Zo legde ze de frauduleuze paspoortverkoop op Malta bloot. Er waren wel regels, maar die werden totaal niet nageleefd.

Malta verkoopt vanaf 2014 paspoorten aan rijke wereldburgers, vooral aan Russen, Chinezen en Arabieren. Dat heeft wel een prijskaartje: paspoortkopers moeten een huis kopen van minstens 700.000 euro of ten minste vijf jaar een huis huren voor jaarlijks minimaal 16.000 euro, om zo een 'oprechte verbintenis' met het eiland aan te tonen. Daarnaast moeten ze 650.000 euro storten in een nationaal ontwikkelingsfonds, plus flink investeren in aandelen of obligaties.

Pure zwendel

Met een paspoort van EU-land Malta krijgen de steenrijke kopers vrij toegang tot heel Europa. Alles is dan mogelijk: van het openen van een bankrekening en het oprichten van een bedrijf tot reizen zonder grenscontroles. "De handel in paspoorten op deze manier is pure zwendel en moet zo snel mogelijk worden gestopt", zegt de 36-jarige Matthew Caruana Galizia, de zoon van Daphne.

"Het gaat de paspoortkopers maar om één ding: vrije toegang tot Europa. Van interesse in Malta is absoluut geen sprake. Mijn moeder was de eerste die met de hulp van een whistleblower alle adressen van de paspoortkopers op Malta afging."

Wat bleek? Sommige adressen van miljardairs waren niet meer dan een bouwput, een wasruimte of een kelder. "Zo voldeden ze zogenaamd aan de voorwaarde dat ze een adres op Malta moesten hebben."

Passport Papers

Matthew richtte een non-profitorganisatie op in naam van zijn moeder en maakte met een aantal anderen haar onderzoek af: de Passport Papers. 

"Tussen de duizenden paspoortkopers konden we niemand vinden die ook daadwerkelijk op Malta woont of heeft gewoond. We kwamen alleen buskaartjes, parkeertickets, bonnetjes voor wodka of een broodje op het vliegveld tegen. Is dat bewijs van een oprechte verbintenis? Zo ja, dan kan iedereen die op een Ryanairvlucht Malta binnenkomt, aanspraak maken op burgerschap."

Volgens Matthew verdient Malta miljarden aan de paspoortverkoop. "Malta heeft geen olie en geen natuurlijke grondstoffen of zware industrie. Het enige dat kan worden verkocht, is toegang tot de EU. Het land heeft de paspoortverkoop nodig om te betalen voor de miljarden die opgaan aan corruptie. De overheid bloedt geld als het gaat over vriendjespolitiek."

Corruptie gezien als vaardigheid

Tijdens het onderzoek kwam Matthew een appgesprek tegen tussen hooggeplaatste ambtenaren en een zakenman. "De laatste zei: 'Weet je wat er zou gebeuren als er 50 miljoen euro zou worden gevonden achter het bureau van de premier? Het Maltese volk zou een priester sturen om het geld te zegenen.'"

Volgens Matthew is er veel corruptie, waar niemand voor wordt vervolgd. "Het wordt helaas eerder gevierd als een vaardigheid. Kom je ermee weg, dan ben je slim, streetwise. Daarnaast werken politici als een soort beschermheren: ik help jou als ik jouw stem krijg en je stil blijft. Dat houdt de corruptie in stand."

"Er is veel kortzichtigheid in de Maltese overheid. Politici plannen voor de korte termijn, om gekozen te worden. Van een visie voor de lange termijn is geen sprake", zegt Matthew.

Internationale druk 

Internationale druk is nodig om wat tegen de zwendel te doen. "Zo zijn nu, in het licht van de oorlog, voor het eerst de paspoortaanvragen van Russen opgeschort. Het is een begin", vindt Matthew.

"Maar de Europese Commissie reageert traag, ze heeft zich laten misleiden door onze regering. Het is mooi dat er nu eindelijk een gerechtelijk onderzoek vanuit Brussel loopt, maar als de commissie eerder had ingegrepen, dan had de situatie er heel anders uitgezien. Voor mij persoonlijk, voor mijn moeder, voor Malta."

Z'n moeder is nu bijna vijf jaar dood. En er is nog altijd geen volledige gerechtigheid, zegt Matthew erover. "De regering beschouwt het als een closed case. Lange tijd ruimde de regering zelfs elke dag de kaarsjes en kaartjes bij mijn moeders gedenkteken op – hartverscheurend. Nog altijd wachten mensen die bij de moord betrokken zijn op berechting. De staat is inmiddels wel medeverantwoordelijk gehouden voor haar moord. Zonder gerechtigheid kunnen we geen vrede hebben. Dit systeem van corruptie moet veranderen."

Malta is niet het enige EU-land dat het staatsburgerschap verkoopt. Onder meer Cyprus, Oostenrijk, Griekenland, Letland en Portugal bieden paspoorten te koop aan – de prijzen en voorwaarden lopen uiteen. Het in Londen gevestigde Henley & Partners – 'een adviesbureau voor investeringsmigratie' – bemiddelt daarbij in de verkoop.