Honderden Nederlanders leidden tot 1992 een dubbelleven
De leden van de verzetsgroep werden gerekruteerd door de overheid om voorbereid te zijn op een mogelijke inval van de toenmalige Sovjet-Unie. De zware wapens die de burgers kregen werden vaak verstopt in de natuur of thuis.
Maar de gezinnen van de leden hadden van dat alles geen flauw idee, schrijft de Volkskrant vrijdag. En ook na het opheffen van de verzetsgroep bleef onduidelijk wie er bij Stay Behind hoorden. Toch waren er vermoedens, die nazaten nu bevestigd hopen te krijgen door het verkennend onderzoek van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH).
Gekke dingen in jeugd
Want veel van hen hadden door dat er iets geks was aan hun jeugd. "Dat hoor ik van veel nazaten", zegt Herman Roozenbeek, onderzoeker van het NIMH. "Bijvoorbeeld gezinnen die elk jaar naar dezelfde vakantiebestemming in Frankrijk gingen. Niet ongebruikelijk zou je zeggen, maar tijdens de autorit daarheen stapte de vader even uit, liep het bos in en bleef dan lang weg."
Daar werd dan niet over gesproken. "We weten inmiddels dat in Frankrijk belangrijke knooppunten waren die als vluchtroute vanuit Nederland zouden dienen als het zover zou komen", vervolgt Roozenbeek.
Onbekende verzetsheldin Ru Paré redde 52 kinderen: 'Hoop dat ze een icoon wordt'
Het is niet de eerste keer dat er aandacht wordt besteed aan de verzetsgroep: in 2005 deed historicus Dick Engelen onderzoek, en in 2021 heeft het kabinet zelfs officieel erkenning gegeven aan ex-leden en hun nabestaanden. Maar dat is niet voor iedereen genoeg.
"Voor sommige nabestaanden is nog steeds niet officieel duidelijk of hun ouders erbij zaten. Ik kan me voorstellen dat die onzekerheid knaagt", zegt de onderzoeker. "Als nu de bevestiging kan komen, vult dat voor hun een hoop in."
Leden achterhalen
Daarom wordt nu dus op verzoek van de ministeries van Algemene Zaken en Defensie verkennend onderzoek gedaan. "We hebben twee hoofdvragen", zegt Roozenbeek. "Kunnen we achterhalen wie er lid was van die organisatie, en wat zijn de gegevens die we hierover naar buiten kunnen brengen die nog niet openbaar zijn gemaakt?"
Ook wordt in kaart gebracht welke leden nog in leven zijn en hoe ze die op het spoor kunnen komen. "De leden waarvan we nu weten dat ze erbij zaten, die leven niet meer."
In het najaar wordt het vooronderzoek afgerond en wordt besloten of er een écht onderzoek volgt.