20.000 patiënten overleden, maar net zoveel wensen vervuld: 'Wrange maar mooie mijlpaal'
Bange ogen. Xandra Lustenhouwer (65) ziet ze vaak als ze binnenkomt. "Mensen die dood-, doodziek zijn, voelen zich vaak heel kwetsbaar", vertelt de vrijwilligster van Stichting Ambulance Wens. "Ik snap dat goed: hun gezondheid en veiligheid liggen ineens in onze handen."
Xandra is nu zestien jaar verpleegkundige bij de stichting, ze was er al vanaf het eerste uur, (op een paar maanden na, dan). Ze begon met oprichter Kees Veldboer met één geleende ambulance en één wens per week, nu is er een kantoor, zijn er zeven eigen ambulances, tientallen vrijwilligers en vier tot zeven wensvervullingen per dag. Vandaag wordt de 20.000ste wens in vervulling gebracht, het gaat om een vijftiger uit Voorschoten die naar zijn nichtje wil dat de Nijmeegse Vierdaagse loopt. 'Een momentje' noemt Xandra het.
Bij hoeveel wensen ze zelf was, afgelopen jaren? Ze heeft werkelijk géén idee, 'maar het zijn er heel, heel veel'. Elke keer is haar eerste taak als ze binnenkomt: vertrouwen winnen. En ook: begrijpen wat de situatie van de patiënt is, hoe de apparatuur werkt, wat de patiënt nodig heeft. "Ze vrezen toch: straks ga ik dood op die brancard. Ik moet mensen overtuigen dat ik kundig genoeg ben en hen helemaal ga begeleiden."
Want die kundigheid, die is er. Ze werkte jarenlang als verpleegkundige in het ziekenhuis in Spijkenisse en heeft de nodige ambulance-ervaring. "Ik was bij de 500ste rit", weet ze nog. "Een meneer die naar het feest van zijn zus wilde. Ze hadden van tevoren gezegd: 'Hij eet slecht, drinkt niet veel meer, slaapt veel'. Maar toen we daar kwamen zat hij zo vol adrenaline. Hij heeft gegeten, gelachen, gepraat, gedronken, en amper geslapen."
Waarmee ze maar aan wil geven wat zo'n laatste wens voor mensen kan betekenen. Met mensen kan doen.
"Ik denk dat veel patiënten eerst een hoge drempel over moeten. Het is niet niks, hè, om de confrontatie met je eigen situatie aan te gaan. Er is veel moed en ook een zekere vorm van acceptatie voor nodig om naar je lievelingsplek te gaan terwijl je weet: dit was het dan. Hier kom ik nooit meer terug."
Hoe kleiner, hoe mooier
"Daarom bieden we ook altijd aan, nadat we bijvoorbeeld naar de dierentuin zijn geweest: is hier in de buurt nog een plek die je wilt zien? Als we in iemands woonplaats zijn en naar iemands huis rijden, vragen we: wil je hier nog naar een straat of andere plek die belangrijk voor je is? Dan noemen mensen soms hun geboortehuis. Hun oude school. De plek waar ze hun liefde hebben ontmoet."
Haar vrijwilligerswerk laat Xandra niet nadenken over haar eigen wens, daar is ze niet zo mee bezig, maar ze weet al wel: het moet iets met haar familie zijn. "Als je een ervaring of een plek niet kan delen, is die zoveel minder waard."
De mooiste wensen vindt Xandra altijd de kleinste. Iemand die terug wil naar zijn huis. Gewoon even in de woonkamer stilstaan, kijken naar de meubels, de foto's aan de muur, luisteren naar de zo vertrouwde geluiden van het huis. Wat haar ook altijd ontroert: als iemand een uitvaart van een dierbare wil bijwonen. Of iemand die nog één keer zijn of haar volkstuintje wil zien. "Heel puur", noemt Xandra het. En het laat haar ook zien: dat waar het om draait in het leven, is niet spectaculair, niet groots.
Zoals die ene man, die nog een keer terug wilde naar zijn zaak, waar hij jarenlang met zijn collega's zo fijn heeft gewerkt. Of die vrouw die nog een keer naar het strand wilde met haar kinderen en kleinkinderen. "Ik ben heel wat gewend door mijn werk, krijg niet vaak kippenvel, maar elke wens raakt me. Niet alleen omdat ik de patiënt zie genieten, maar ook de familie eromheen. En bij elke wens voel ik trots. Dat we dit kunnen doen met z'n allen."
En met 'z'n allen' bedoelt ze ook oprichter Kees Veldboer. Hij overleed twee jaar geleden plots, op 62-jarige leeftijd aan een hartstilstand; een grote klap voor de stichting en zijn familie. Er reed een stoet met wensambulances door zijn woonplaats om hem te eren. Zijn zoon, die ook Kees heet, Kees junior voor vrienden en familie, heeft de boel overgenomen, samen met zijn stiefmoeder en de vrouw van zijn vader.
Grote schoenen
Toen Kees junior dat bekendmaakte, vlak na het overlijden van zijn vader, zei hij tegen RTL Nieuws: "Hij had maat 50, dus het zijn letterlijk grote schoenen om te vullen. Het voelt als ik hier nu ben nog heel erg als zijn kantoor, het is ook zijn kantoor. Dus dat voelt soms nog een beetje vreemd." Nu zegt Xandra erover: "Ondanks het verdriet is iedereen doorgegaan, voor de stichting, voor de mensen. Ik weet zeker dat Kees trots is. We doen het goed."
Er komen nog steeds veel aanvragen binnen, maar ze kunnen niet allemaal doorgaan. Niet omdat er geen plek is, benadrukt Xandra, maar: "Soms is de patiënt te ziek, dan vinden wij het of te onverantwoord, of de patiënt is al overleden voordat wij aankomen. Daarom blijven we bekendheid geven aan onze stichting, zodat mensen ons op tijd leren kennen en kunnen benaderen, als de patiënt nog goed is."
Ze heeft nog nooit meegemaakt dat een patiënt tijdens de wensvervulling overlijdt, maar wel vlak erna. "Ik begeleidde ooit een oudere vrouw die naar de uitvaart van haar man wilde. Ik zei: 'Dat kan, maar we korten het wel allemaal een beetje in. We blijven niet uren hangen bij de koffietafel'. Twee uur nadat de vrouw thuis was gekomen, overleed ze. "Dat heeft iets droevigs, maar tegelijk iets moois. Alsof het 'klaar' was voor diegene. Ik denk dat mensen na een wensvervulling makkelijker kunnen loslaten."
De dood is niet zo zwart-wit, leerde Xandra. Althans, niet op de dagen dat er wensen worden vervuld. "Ik zie verdriet, maar als we op pad zijn met de mensen, wordt het verdriet toch opgeheven door de liefde."
Xandra krijgt dat te horen, van patiënten, maar ze ziet het ook. Aan hun ogen. Die staan niet meer bang, die staan blij.
