Luizenzakken en 60 graden wassen: volgens het RIVM is het echt niet nodig

We zetten een aantal fabels en feiten op een rij, gebaseerd op de adviezen van het RIVM. Ook zoeken we uit waarom luizenzakken nog steeds worden gebruikt, ondanks dat ze geen bewezen effect hebben in het tegengaan van verspreiding van hoofdluis. 

Fabel 1: luizenzakken voorkomen verspreiding

Het idee achter luizenzakken of luizencapes – vaak gebruikt op de basisschool en kinderopvang – lijkt logisch: wanneer jassen elkaar niet aanraken, kunnen luizen zich niet verspreiden. Maar het nut hiervan blijkt niet wetenschappelijk bewezen. Hoofdluizen verspreiden zich namelijk vrijwel altijd via direct hoofd-op-hoofdcontact. Bovendien kunnen luizen niet springen of vliegen, waardoor verplaatsing van de ene jas naar de andere jas al niet erg waarschijnlijk is. 

Ook zijn luizen afhankelijk van warmte en bloed van de hoofdhuid om te overleven. Buiten je hoofd overleven ze doorgaans maar kort: hooguit 48 uur bij kamertemperatuur. Zo schrijft het RIVM: "Een hoofdluis die niet meer op een hoofd zit, kan niet lang overleven. Er zijn daarom weinig aanwijzingen voor verspreiding via beddengoed of jassen. Het effect van maatregelen zoals het wassen van beddengoed, knuffels, jassen en het stofzuigen van de auto is dan ook onvoldoende bewezen. Ook het gebruik van een luizencape of luizenzak draagt niet bij aan het voorkomen van de verspreiding van hoofdluis."

Toch houden heel wat scholen en kinderopvanglocaties zich vandaag de dag nog vast aan die ogenschijnlijk veilige luizenzakken. Zo ook Partou, een van de grootste kinderopvangorganisaties van Nederland. Al is het oorspronkelijke doel van de luizenzakken niet meer aan de orde, volgens Barbara Molenberg, communicatie-adviseur van Partou. De kinderopvanglocaties van Partou gebruiken het voornamelijk om alle spullen van de kinderen – zoals jas, sjaal en handschoenen – bij elkaar te houden aan de kapstok. Al kan de term ‘luizenzak’ voor deze functie wel wat verwarring oproepen. 

"De zakken zijn oorspronkelijk geïntroduceerd als anti-luizenmaatregel. Maar inmiddels weten we dat de zakken niet bijdragen aan het voorkomen van de verspreiding van hoofdluis", legt Molenberg uit. "De benaming van de luizenzakken is echter gebleven. De zakken worden ook nog steeds zo genoemd door onze leverancier. Maar misschien is ‘opbergzakken’ een passendere benaming."

Fabel 2: alles op 60 graden wassen

Zoals we bij de eerste fabel al schreven, kunnen luizen maar korte tijd overleven zonder warmte en bloed van zijn ‘gastheer’. Volgens RIVM is het in de meeste gevallen dan ook overbodig om beddengoed, knuffels en kleding op hoge temperatuur te wassen. Simpelweg omdat het risico op besmetting via spullen nou eenmaal erg klein is. RIVM raadt dan ook met klem aan vooral te focussen op haren kammen en wassen met anti-luis shampoos, en niet op het wassen van voorwerpen. 

Ook een grondige schoonmaak van je woning of auto heeft geen enkel nut. Althans, niet om de luizen uit te roeien. Luizen kunnen hoe dan ook niet langer dan twee dagen overleven op voorwerpen. 

Fabel 3: hoofdluis zit alleen op schoon haar 

Misschien heb je wel eens gehoord dat luizen alleen op schoon haar zitten. Terwijl de ander juist zegt dat ze alleen op vies haar zitten. Maar of je wel of geen hoofdluis krijgt, heeft niks te maken met hoe schoon of vies je haren zijn. Hoofdluizen hebben geen enkele voorkeur, en iedereen – met schoon óf vies haar – kan ze krijgen. Behalve als je volledig kaal bent natuurlijk. 

Fabel 4: luizen kun je bestrijden met middeltjes uit de keukenkast 

Tot slot ontkracht Ouders van Nu (in samenspraak met een huisarts) nog de werking van een aantal trucs met huis-, tuin- en keukenmiddelen én een speciale gadget. 

• Mayonaise op het hoofd: deze ‘truc’ werd gespot in de tv-serie ‘De Luizenmoeder’, maar dit kun je je kind besparen want het is niet aangetoond dat dit zou helpen tegen hoofdluis.
• Olie of citroensap: er wordt geregeld gegrepen naar natuurlijke producten zoals citroensap of etherische oliën als tea tree olie, maar ook deze werking is niet wetenschappelijk bewezen.
• Azijn: hoewel azijn wél kan helpen om neten (luizeneitjes) makkelijker los te krijgen van het haar, helpt het niet om de luizen weg te krijgen.
• Elektrische luizenkam: om neten en luizen uit het haar te krijgen moet je twee weken lang kammen, kammen en nog eens kammen. Er bestaan tegenwoordig elektrische luizenkammen die claimen dit makkelijker en effectiever aan te pakken, maar ook hiervan is de werking niet wetenschappelijk aangetoond.
• Preventieve shampoos en sprays: er bestaan wel degelijk middeltjes die hoofdluis effectief bestrijden, maar luizen voorkomen kunnen ze niet. Sterker nog, het wordt zelfs afgeraden om preventieve middelen in te zetten. Buiten het feit dat het geen zin heeft, zijn de vaak chemische middelen niet goed voor de gezondheid van je hoofdhuid.