Neuropsycholoog legt uit: Waarom één geur je direct terugbrengt naar een herinnering

Het effect van geur

Dat geur zoveel impact heeft, komt volgens Matser door de manier waarop het in de hersenen wordt verwerkt. "Alle informatie die we binnenkrijgen tijdens het zien of horen, gaat eerst langs een soort schakelstation", legt hij uit. "Maar bij geur slaan we dit station over en komt het direct in het emotionele systeem en geheugen terecht."

Dit zorgt ervoor dat er als het ware geen filter tussen zit. "Het komt rauwer en minder voorbewerkt binnen", aldus de neuropsycholoog. Dit verklaart ook waarom geur je zo plotseling kan raken en je een oude herinnering direct herbeleeft. 

Het effect van geur gaat dan ook verder dan een vage herinnering. Via geur kunnen we complete situaties herbeleven, waardoor het vaak ook nostalgische gevoelens met zich meebrengt. "De effecten van smaak en geur zijn overigens hetzelfde. Als ik bijvoorbeeld chipolatapudding eet, denk ik gelijk aan hoe mijn oma dat vroeger maakte. Op zo’n moment kan ik dat hele huis weer voor me zien en ervaren."

Zelfs als je ergens jarenlang niet aan hebt gedacht, kan geur vergeten herinnering activeren. "Je geheugen wordt dan direct aangesproken, alsof het zich gisteren afspeelde." Deze koppeling blijft bestaan in je langetermijngeheugen. "Zo was ik laatst in Nijmegen, op mijn oude universiteit, waar het nog precies hetzelfde rook. Ik kreeg dus ook meteen een vlaag van herinneringen over me heen."

Niet altijd positief

In veel situaties wordt het als iets positief ervaren om even terug te gaan in zo’n herinnering. Toch zit er ook een keerzijde aan deze directe verbinding. Geur kan – naast al die mooie en fijne herinneringen – ook heftige herinneringen oproepen. "Soldaten die bijvoorbeeld in Afghanistan zijn geweest kunnen hier echt last van hebben. Als zij bepaalde geuren ruiken, bijvoorbeeld gassen, of zelfs hoe er daar gekookt werd, kunnen zij helemaal teruggetrokken worden in dat moment. Op die manier veroorzaakt geur een soort traumarespons."

Juist omdat er geen filter tussen zit, kan zo'n herinnering volgens Matser extra hard binnenkomen. "Dat is hetzelfde als wanneer je bijvoorbeeld tien jaar niet hebt gefietst, en je stapt vervolgens op je fiets en rijdt gelijk weer weg. Dat is gewoon een geheugenproces wat opgeslagen is in je langetermijngeheugen."

De neuropsycholoog legt uit dat geur ons helpt om als het ware een soort wereldkaart te maken. "Overal waar je bent geweest, heb je geroken hoe het daar rook, en dat slaan je hersenen allemaal op." Geuren halen dus niet alleen herinneringen terug, maar ook waar je toen was en zelfs hoe je je toen voelde.

Toepassing in de praktijk

Daarnaast vertelt hij dat wij, als samenleving, geur beter kunnen benutten. "Geur speelt een grote rol in hoe we een ruimte ervaren. Hoe we ons voelen, heeft niet alleen te maken met wat we zien of horen, maar ook wat we ruiken."

Er zijn geuren, die voor iedereen positief werken. "Bijvoorbeeld de geur van de natuur, als je in Oostenrijk aan het skiën bent." Daarover zegt de neuropsycholoog: "Zo raad ik iedereen ook aan om een appeltaart te bakken als je je huis wilt verkopen. Dit is voor bijna iedereen een aangename, huiselijke geur, waardoor mensen zich fijner gaan voelen." Matser is ook van mening dat we in Nederland meer aan geur-management zouden moeten doen. "Dit kun je bijvoorbeeld toepassen op kantoren, om ervoor te zorgen dat mensen zich positiever voelen. Medewerkers zouden hierdoor zelfs een stuk productiever kunnen zijn."

Uitstapje in je brein

Het advies van de neuropsycholoog is dan ook simpel. "Sta er wat vaker bij stil, want geur doet veel meer dan we denken. Het bepaalt hoe we plekken ervaren, hoe we herinneringen opslaan maar ook hoe we ze weer terughalen."

Wat dat terughalen betreft, legt hij uit dat je ook heel bewust herinneringen kunt oproepen door een specifieke geur te ruiken. "Als je bijvoorbeeld in je jonge jaren een hele gave vakantie hebt gehad, en je gebruikt jaren later weer exact die parfum of aftershave die je toen gebruikte, dan word je meteen weer teruggebracht naar dat moment en de sfeer van toen."