80.900 fietsers op de spoedeisende hulp: waarom Nederland geen helmplicht invoert
"Meer dan twee derde van alle verkeersslachtoffers is fietser", begint Hoekstra. "In 2025 zijn 80.900 fietsers na een ongeluk op de spoedeisende hulp terechtgekomen. Wij zien bij VeiligheidNL dat dit aantal de laatste jaren toeneemt." Die toename heeft onder meer te maken met de populariteit van elektrische fietsen, waar ook de fatbike onder valt.
Elektrische fiets in opkomst
"Tussen 2020 en 2024 is het aantal ongelukken met de elektrische fiets verdubbeld. De meeste fietsongelukken gebeuren nog altijd met een reguliere fiets, maar het percentage fietsongelukken met een e-bike neemt toe. Op dit moment is ongeveer één op de vijf fietsongelukken met een elektrische fiets." Dit is volgens de expert de ondergrens. Het aantal kan ook hoger liggen. Het type fiets wordt niet altijd geregistreerd op de spoedeisende hulp.
De oudsten en jongsten
Ook vergrijzing heeft invloed op het aantal fietsongelukken, vertelt Hoekstra. "Veruit de grootste groep slachtoffers bestaat uit 55-plussers. Zij zijn goed voor 42 procent van het totaal. Dat heeft er ook mee te maken dat 55-plussers een brede leeftijdsgroep vormen en daardoor uit veel meer mensen bestaan. Kijk je naar het aantal slachtoffers per leeftijdsjaar, dan zijn juist 12- tot 17-jarigen veruit de grootste groep." Die groep is volgens haar goed voor 14 procent van het totaal. "Daarna volgt de groep 0- tot 11-jarigen. Dat gaat om jonge mensen die nog een heel leven – mogelijk met de gevolgen van hersenletsel – voor zich hebben."
Grote gevolgen
Hoofd- en hersenletsel vormen een groot deel van de zorgen rondom fietsongelukken. "Als we naar 2025 kijken, waren er 14.400 slachtoffers met hersenletsel", zegt Hoekstra.
De ontwikkeling baart VeiligheidNL zorgen. Tussen 2020 en 2024 steeg het aantal bezoeken aan de spoedeisende hulp waarbij sprake was van hersenletsel met 86 procent. Onder jongeren van 12 tot 17 jaar was de toename nog veel sterker: in dezelfde periode nam het aantal gevallen van hersenletsel in deze groep met 522 procent toe.
Volgens Hoekstra speelt de opkomst van de elektrische fiets daarbij een belangrijke rol. "Bij een elektrische fiets is de impact van een ongeval vaak groter, omdat mensen met hogere snelheden rijden."
"We weten dat het dragen van een fietshelm de kans op letsel kan verminderen. Uit cijfers van SWOV blijkt dat het dragen van een fietshelm het risico op dodelijk hoofdletsel met 71 procent verlaagt en het risico op ernstig hoofdletsel met 60 procent."
“Liever je haar in de war, dan je hersenen”
Helmdragers
Ondanks die cijfers dragen relatief weinig Nederlanders een fietshelm. "In 2023 werd gemeten dat ongeveer 5 procent van de mannelijke fietsers en 3 procent van de vrouwelijke fietsers een helm draagt. Dat zal inmiddels iets zijn toegenomen, maar Nederland behoort daarmee nog steeds tot de landen met het laagste fietshelmgebruik ter wereld."
Vooral ouderen kiezen vaker voor een helm. Daarnaast zetten veel ouders hun jonge kinderen een fietshelm op. Opvallend is volgens Hoekstra dat juist jongeren tussen de 12 en 17 jaar nauwelijks een helm dragen.
"Ouders hebben hierin een belangrijke voorbeeldfunctie. Jonge kinderen accepteren het dragen van een helm vaak prima. Maar als ze ouder worden en zien dat hun ouders zelf geen helm dragen, dan willen zij dat ook niet meer."
Ze wijst ook op een opvallend verschil in regelgeving. "Op een e-bike hoef je geen helm te dragen, terwijl dat op een scooter of brommer wel verplicht is. Dat klinkt vreemd, want het zijn allemaal gemotoriseerde tweewielers. Bij scooters en brommers is handhaving alleen makkelijker, omdat die een kentekenplaat hebben."
Waarom dan geen helmplicht?
Het lijkt daarmee logisch dat de fietshelmplicht wordt ingevoerd, maar dat is volgens de expert niet zo eenvoudig. "Die keuzevrijheid zit diepgeworteld in de Nederlandse fietscultuur, mensen hechten daar veel waarde aan." Zo willen veel mensen geen helm dragen, omdat hun haar er plat van wordt of uit model raakt. "Liever je haar in de war, dan je hersenen", zegt Hoekstra daarop, al geeft ze toe zelf ook geen helm te dragen.
"Daarnaast is Nederland een fietsvriendelijk land, met veel fietspaden die vaak verhoogd liggen of gescheiden zijn van de rijbaan." Hierdoor hebben fietsers een veiligere positie op de weg.
“Met een helm voorkom je hersenletsel, maar je voorkomt geen fietsongevallen.”
Advies
Hoewel VeiligheidNL de beschermende werking van fietshelmen benadrukt, pleit de organisatie op dit moment niet voor een algemene helmplicht. "Ons standpunt is dat fietshelmgebruik vooralsnog vrijwillig moet blijven. We vinden het verstandig om een helm te dragen, maar er is momenteel onvoldoende maatschappelijk draagvlak voor een algemene verplichting."
In plaats daarvan zet VeiligheidNL in op voorlichting en bewustwording. Samen met andere organisaties werken ze aan campagnes om het dragen van een fietshelm te normaliseren, onder meer via de jaarlijkse Dag van de Fietshelm. Hoekstra benadrukt daarbij dat een helm geen wondermiddel is. "Met een helm verklein je de kans op hersenletsel, maar je voorkomt geen fietsongevallen."
