'Kamikaze-Kees' van der Spek is nooit bang, behalve voor bloed: 'Prikje vind ik heel spannend'

Oplichters, fraudeurs en afpersers kunnen hun borst natmaken: in het nieuwe seizoen van Kees van der Spek Ontmaskert komen misdaadjournalist Kees en zijn zoon Joep weer achter ze aan. Samen met slachtoffers reizen ze naar het buitenland om het verhaal achter louche praktijken te achterhalen. 

"Slachtoffers krijgen daar hun geld niet mee terug en daar kan ik ook niet voor zorgen, want ik ben gewoon journalist", zegt Kees. "Maar het geeft ze wel inzicht, genoegdoening en rust. Soms gebeurt er trouwens wel iets, want aflevering drie leidde tot een arrestatie en veroordeling."

We leggen Kees 14 keuzevragen voor.

1. Nieuwsjunk of koppensnellen?

"Ik ben een echte diehard nieuwsjunk. Zeker nu, met die idioot aan het roer in het belangrijkste land van de wereld. Never a dull moment. Ik lig er zelfs weleens wakker van. Hoe mijn nieuwsconsumptie eruitziet? Elke dag luister ik drie nieuwspodcasts: Boekestijn en De Wijk, Maarten van Rossum en – om niet in een linkse tunnel te belanden – ook maar Amerika in 15 minuten van Raymond Mens. Daar erger ik me dood aan, maar ik blijf toch luisteren. 

Verder kijk ik altijd naar het NOS Journaal en RTL Nieuws. En ik lees de Volkskrant en het AD. Heel verschillende kranten, ja. Dat doe ik expres, om niet in een bubbel terecht te komen. Daar ben ik heel alert op."

2. Kees van der Spek ontmaskert of Kees van der Spek: oplichters aangepakt?

"Het is bijna hetzelfde programma, maar dan met een andere naam. De huidige naam 'ontmaskert' vind ik prettiger. 'Oplichters aangepakt' klinkt zo rellerig, en dat ben ik niet. Ik wil documentaire-achtige televisie maken, waarbij ik met slachtoffers naar verre landen reis om nieuwe perspectieven te krijgen. Ik ontmasker het verhaal achter een oplichting, laat zien hoe iemand in een sloppenwijk in Ghana die niks heeft en met een smoesje op internet geld probeert te verdienen. Maar ik laat het aan kijkers wat ze van het verhaal en de boef vinden." 

"In 2019 heette het programma ook al even 'Ontmaskert', maar toen werden er online nog veel hashtags gebruikt. Als je 'Kees van der Spek' en 'ontmaskert' aan elkaar schrijft ontstaat het woord 'kont'. Dat werd een grapje op internet. Maar dat hele hashtag-gebeuren is er nu niet meer."

3. Misdaadverslaggever of crimefighter?

"Een crimefighter ben ik echt niet. Dat woord leunt een beetje op het idee dat ik georganiseerde misdaad interessant zou vinden, terwijl dat me helemaal niks boeit. Ik behandel veel oplichtingszaken in het buitenland. De criminaliteit in Nederland is laag, al neemt internetoplichting toe. De politie kan daar weinig mee, want het is moeilijk om oplichters te vinden. Als slachtoffer sta je machteloos: je bent vaak veel geld kwijt en de politie doet niks. Wij zijn de enigen die uitzoeken wie erachter zit."

4. Met familie handelen of wandelen?

"Je kunt prima met familie samenwerken, hoor. Joep en ik denken daar allebei niet zo moeilijk over. Wat onze rolverdeling is? Ik ben de baas, want het programma draagt mijn naam. Ik bepaal de onderwerpen en doe de montage ook helemaal zelf. Dat is mijn grootste genot, naast het reizen voor dit programma. In de montage bouw je het hele verhaal: hoe vertel je wat je wilt vertellen? In welke volgorde? Waar leg je de nadruk op? Waar is rust nodig, en welke muziek gebruik ik? Dat verzin ik allemaal."

"We beginnen elke aflevering tegenwoordig met een spreuk in beeld. En sinds vorig seizoen hoor je vrijwel geen voice-over meer, waardoor het echt een documentaire is. In tegenstelling tot veel andere crimeprogramma’s zie je bij mij nooit de confrontatie aan het begin van de uitzending. Dat vind ik altijd zo zonde. Ik probeer kijkers een cadeautje te geven dat ze rustig kunnen uitpakken."

5. Bach of Beethoven?

"Bach natuurlijk. Die hoor je in elke aflevering, gewoon omdat ik dat leuk vind. Ik ben toch een beetje een evangelist. Nou ja, ik ga niet naar de kerk, maar ben wel gereformeerd opgevoed. Ik luister elke dag naar Bach. Zelfs tijdens het zwemmen, wat ik graag doe ter ontspanning. Dan zet ik een onderwaterkoptelefoon op en zet ik heerlijk Bach op.

Iemand zei eens: als je naar Beethoven of Mozart luistert, hoor je de mens. Als je naar Bach luistert, hoor je het universum. Het is volmaakte muziek, alles klopt. Het is verrassend, vernieuwend, troostend en blijmoedig. Veel mensen vinden het zware muziek, maar Bach verpakt juist zware religieuze thema’s in vrolijke dansen en maakt seculiere muziek heel intens. Ik kan veertig keer dezelfde fuga aanzetten en steeds iets nieuws ontdekken."

6. Honkvast of overal thuis?

"Overal thuis. Al zou ik morgen naar Assen, Luxemburg of Kuala Lumpur moeten verhuizen: het maakt me niks uit, ik vind het overal leuk. Ik ben in mijn leven 26 keer verhuisd en heb onder meer in Suriname en Burundi gewoond. 

Nu woon ik al zeventien jaar op dezelfde plek. Dat hou ik alleen vol omdat ik iedere maand op reis mag voor mijn programma. Het is fantastisch, zeker omdat we altijd lastminute gaan. Over anderhalve week ga ik weer weg, maar ik heb nog geen idee waarheen."

"Joep is nu drie zaken aan het researchen. We hebben ook geen fixers, mensen die alvast vooruitgaan zodat alles op locatie goed verloopt. We laten alles gewoon gebeuren, zetten niks in scène en doen niet aan nadraaien. Alles wat je ziet is echt. Dat durf ik op het geluk van mijn kinderen te zweren."

7. Angsthaas of onverschrokken?

"Bang ben ik nooit. Joep noemt me daarom weleens 'Kamikaze-Kees'. Hij is juist heel voorzichtig. In het begin was hij weleens bang dat we gespot zouden worden tijdens het observeren. Maar een boef is helemaal niet bezig met een auto die geparkeerd staat aan de overkant van de weg. Die staat gewoon de afwas te doen. Die mensen verwachten niet dat er iemand langskomt. Ze zien vaak de camera niet eens, en kennen mij natuurlijk niet. Bovendien ben ik geen agressieve confronteerder: ik probeer normaal te doen en gewoon vragen te stellen. 

Voor één aflevering van dit seizoen ben ik trouwens wel bijna in elkaar geslagen, door een man in Schotland. Maar als je rustig blijft staan en redelijk praat, gaat hij echt niet slaan. Al scheelde het niks. Dat vonden we achteraf wel lachen. Ik dacht: het is wel leuke tv, haha. Het enige waar ik bang voor ben is bloed. Als ik een prikje tegen gele koorts moet halen omdat ik naar Afrika moet, vind ik dat heel spannend."

8. Mijlpalen groots vieren of over tot de orde van de dag?

"Vorig jaar werd ik zestig en waren mijn vrouw Annabelle en ik twintig jaar getrouwd, dus dat hebben we groots gevierd. Ik leef groots en meeslepend. Maar gewone verjaardagen vieren we iets kleiner, hoor. We gaan altijd naar een all-you-can-eat-sushirestaurant met alle kinderen en aanhang. Als iemand uit het gezin Van der Spek jarig is, zitten we daar met z’n tienen."

9. Single of samen?

"Samen natuurlijk. Annabelle en ik zijn onafscheidelijk. Waarom het zo goed gaat tussen ons? Omdat ik zo’n makkelijk figuur ben, haha. Nee, dat is niet aardig. Ze is gewoon een heel leuke vrouw. We zijn totaal verschillend, maar vinden precies hetzelfde leuk en gezellig."

"We leerden elkaar kennen in 2002, vier maanden na mijn scheiding. We waren allebei op een jarentachtigfeestje in een Alkmaarse kroeg. Ze tikte me op mijn schouder en zei: hé, werk jij niet bij mij op de gang? Verrek, dacht ik. Annabelle werkt bij productiebedrijf IDTV; ze werkte onder meer aan programma’s van Robert ten Brink, Wendy van Dijk en Gordon. We hebben die avond gezoend en het is nooit meer uitgegaan. Sinds die eerste avond zijn we verliefd."

10. Hard werken of hard chillen?

"Allebei. Ik werk hard, soms wel vijftig uur in de week. En als ik onder de veertig graden koorts heb, meld ik me niet ziek. Ik ben van de oude stempel. Door al dat werk schiet het sociale leven er soms een beetje bij in, maar Annabelle en ik doen genoeg leuke dingen. 

Door mijn werk verdien ik leuk geld, dus we gaan wel twee of drie keer per jaar op vakantie. Deze winter zijn we nog op Bonaire geweest. En we pakken een paar keer per jaar lekker een hotelletje. Dan gaan we ergens in de kroeg zitten pesten met z'n tweeën en net te veel wijn drinken. Dat zit dus wel goed."

11. Voor of achter de schermen?

"Als ik moest kiezen, zou ik regie het leukst vinden. Van oorsprong ben ik ook regisseur; ik werkte in die rol lang voor Peter R. de Vries. Toen hij in 2012 stopte met Peter R. de Vries, misdaadverslaggever, waren veel werknemers van productiemaatschappij Endemol (tegenwoordig Banijay Entertainment, red.) in paniek. Er werd ons aangeraden om na te denken over nieuwe formats."

"Tien jaar eerder was ik samen met een vriend fantastisch opgelicht op een vakantie in Bangkok. Toen zei ik al tegen die vriend: als Peter ooit stopt, ga ik een programmaformat neerleggen waarbij ik film dat ik me als stomme toerist laat oplichten. Dat heb ik gepitcht bij RTL vanuit Endemol. Het leek me leuk als Chris Zegers het zou presenteren, maar ik kreeg de vraag: wil je het zelf niet presenteren? Dat leek me wel lachen, dus dat heb ik maar gedaan."

12. Wennen of gewend aan bekendheid?

"Dat ik een bekend gezicht zou worden door mijn eigen programma te presenteren, daar hield ik van tevoren geen rekening mee. Dat ligt ook niet in mijn aard; ik doe gewoon wat. Ik vond het wel spannend, zo’n sprong in het diepe. Je wordt ineens een BN’er. Maar ik ben opgevoed met het idee: je moet alle avonturen aangaan. Dan heb je op je sterfbed in elk geval geen spijt van dingen die je niet hebt gedaan."

13. Gedroomde carrière of toevalstreffer?

"Ik wist al jong dat ik wilde reizen. Toen ik een studie moest kiezen, gaf ik me daarom op voor de school voor journalistiek en een hbo-opleiding toerisme. Voor journalistiek werd ik uitgeloot, dus het werd toerisme. Daar ben ik geflopt, want ik was niet uit de kroeg te slaan. Vervolgens heb ik allerlei baantjes gehad: stroopwafels huis aan huis verkopen, in een fabriek werken, auto’s inparkeren."

"Uiteindelijk belandde ik toch in de journalistiek: in 1989 begon ik bij een kabelkrant. Vanuit daar belandde ik bij een persbureau, werd ik correspondent bij het AD en kwam daarna via via uit bij Peter. Ik wilde televisie maken, Boudewijn Büch worden. Hij bezocht verre, obscure plekken en ontmoette rare dodo’s in De wereld van Boudewijn Büch. Dat avontuurlijke trok me."

14. Dromen of doen?

"Allebei: ik ben een dromer die veel doet. Ik droom heel veel, mijn gedachten zijn nooit op één plek. Maar ik doe ook veel. Ik wil niet opscheppen, maar ik heb mijn eigen programma’s bedacht en gemaakt, drie boeken geschreven en een Emmy Award gewonnen. Dat vind ik wel een dingetje. 

Waar ik nog van droom? Er zijn zoveel gekke plekken die ik graag wil bezoeken. De Diomedeseilanden in de Beringstaat, bijvoorbeeld. Het ene eiland hoort bij de VS, het andere bij Rusland, er ligt nog geen vier kilometer tussen. En als je een ijsbrug vindt, kun je lopend van het ene naar het andere land. De datumgrens loopt er ook. Dat is toch interessant? Misschien maak ik nog eens een Boudewijn Büch-achtig programma over zulke bestemmingen voor omroep MAX, als ik bejaard ben. Maar voor nu ben ik helemaal happy."

Kees van der Spek Ontmaskert is vanaf nu elke maandag om 20.30uur te zien op RTL5 en op Videoland.