Krachttraining? Hormoonsuppletie? Deze experts scheiden de zin van de onzin over de overgang

Toen gynaecoloog dr. Manon Kerkhof en gezondheidswetenschapper dr. Maaike de Vries zes jaar geleden hun overgangsbijbel Ook leuke meisjes worden vijftig uitbrachten, zat het onderwerp nog in de taboesfeer. Inmiddels is dat wel anders: de overgang is overal. Media (ja, ook rtl.nl) staan er vol mee, BN’ers delen hun persoonlijke verhalen en ook op sociale media word je ermee om de oren geslagen. 

Omgekeerde puberteit

De overgang is in feite een omgekeerde puberteit, waarin je van vruchtbaar onvruchtbaar wordt. 1 op de 7 Nederlandse vrouwen is momenteel tussen de 45 en 55 jaar en zit dus hoogstwaarschijnlijk in die fase. Dat zijn meer dan een miljoen vrouwen. 85 procent van hen ervaart in enige mate klachten van de overgang, variërend van af en toe een opvlieger tot ernstig validerende klachten en alles wat daartussenin zit. 

Aan die vrouwen valt goed geld te verdienen, schrijven De Vries en Kerkhof in de nieuwe versie van hun boek. Wereldwijd ging er in 2024 een slordige 18 miljard dollar om in de menopauzehandel, en de verwachting is dat we in 2030 meer dan 24 miljard dollar uitgeven aan onder meer (veelal onnodige) medicatie en supplementen. Steeds meer influencers en schijndeskundigen proberen een graantje mee te pikken van de hype. 

Zelfbenoemde experts 

Dat laatste vindt De Vries, gespecialiseerd in leefstijl en vrouwengezondheid, een zorgelijke ontwikkeling. "Dat er meer aandacht voor de overgang is, juich ik uiteraard toe, maar ik hoor zelfbenoemde experts nogal wat dingen beweren die helemaal niet kloppen." Ze zeggen bijvoorbeeld dat tijdens de overgang het 'mannelijke' hormoon testosteron plotseling heel erg afneemt. "Dat is niet waar: oestrogeen en progesteron nemen opeens heel erg af, maar de afname van testosteron gaat heel geleidelijk, vanaf je 30ste al."

Ook de zogenaamd essentiële supplementen die sommigen verkopen, zijn vaak overbodig. "Als je bloedonderzoek hebt laten doen en je hebt bijvoorbeeld een aangetoond ijzertekort, dan is het heel slim om ijzer bij te slikken. Anders niet. Maar het enorme aanbod aan supplementen en middeltjes tegen overgangsklachten doet anders vermoeden. Loop alleen al een willekeurige drogist binnen en je treft er een wand vol mee. Daarvan zeggen wij: hou je portemonnee dicht en ga wat leuks doen met je centen."

Misinformatie kan ook schadelijk zijn, zegt ze. "Zeker als het gaat over medicatie, dat is echt artsenwerk. In Nederland is medicatie gelukkig alleen verkrijgbaar op recept, tenzij je op internet gaat rondshoppen. We zien ook dat vrouwen in toenemende mate bepaalde behandelingen of medicatie eisen bij artsen. Dat is natuurlijk onwenselijk: je wilt dat arts en patiënt gezamenlijk gaan kijken naar wat er nodig is en daar in goed overleg samen een keuze in maken."

De wildgroei aan niet altijd even betrouwbare informatie is een van de redenen dat De Vries en Kerkhof hun boek opnieuw uitbrengen en voor de helft hebben herschreven op basis van de laatste wetenschappelijke inzichten. Zij hebben er namelijk voor doorgeleerd en weten wél waar ze over praten.

Wat er zoal in de herziene versie staat wat nog niet in de vorige stond? "Het is niet dat de inzichten totaal zijn veranderd, het gaat vooral om nuanceverschillen en bepaalde onderwerpen waar nu meer aandacht voor is. In het vorige boek stond bijvoorbeeld nog niet zo veel over testosteron, daar gaan we nu uitgebreid op in. Heb je dat nodig of niet? Er zijn groepen die vinden dat je dat bij wijze van spreken aan het drinkwater zou moeten toevoegen, maar wij zeggen: alleen bijslikken als je een bewezen testosterontekort hebt. Dat geldt voor ongeveer 1 op de 10 vrouwen."

ADHD en brainfog

Verder behandelen ze de proteïnehype – 'is het slim om je helemaal vol te proppen met eiwitten?' –, zijn er extra hoofdstukken over ADHD en migraine bij gekomen en is er meer informatie over brainfog, mist in je hoofd. En wat wordt nu precies bedoeld met de zogenoemde perimenopauze? Wanneer zit je daarin, en hoe verhoudt die zich tot de overgang?

Ook het nut van bewegen in de overgang komt uitgebreid aan bod in het boek. Zo is er de laatste jaren veel aandacht voor krachttraining. "Als je ouder wordt verlies je spiermassa, en je moet wat doen op dat op peil te houden. Spieren helpen je om op gewicht te blijven en ze zijn goed voor je metabole gezondheid. Ze voorkomen ook dat je snel veroudert en gaat vallen."

Dus ja, die spieren in beweging houden is broodnodig. Maar overdrijf niet, zeggen de artsen. "Het advies is nu vaak: kom dames, ga gewichtheffen, bijna bodybuilden. Maar zeker als je dat nog nooit hebt gedaan moet je daar voorzichtig mee beginnen. En vergis je niet: veel vrouwen hebben rond de overgang problemen met hun bekkenbodem en bekken, en in de weer gaan met zware gewichten kan die klachten verergeren."

Hormonaal ontregeld 

Nog zoiets: een flink stuk hardlopen op een lege maag en daarna in een koud meer springen om je lichaam een boost te geven? Beter van niet. "Dat zijn dingen die het stresshormoon cortisol enorm verhogen. En dat moet je niet willen in de overgang, als je hormonaal al ontregeld bent. Je moet het vooral geen extra zetje geven. De overgang is dan ook niet het moment om je eerste marathon te gaan lopen. Wacht daar liever mee tot je 60ste."

Je kunt beter gematigd sporten dan extreem, blijkt ook uit een Amerikaans onderzoek dat De Vries aanhaalt. "In die studie bleken mensen die extreem sporten, net zo ongelukkig te zijn als mensen die helemaal niet sporten. De gelukkigste mensen waren de mensen die een paar keer per week minder dan een uur sportten. Wij zeggen: sporten is superbelangrijk en je moet het echt doen, maar de beste sport is een sport die je leuk vindt én volhoudt."

Overgang is geen ziekte

De overgang is geen ziekte, benadrukt De Vries. "Met een gezonde leefstijl zijn de meeste overgangsklachten te voorkomen of te verminderen. Goed slapen, voldoende bewegen, drie keer per dag vers en onbewerkt eten, niet roken; het bekende verhaal, maar met wat accenten. Alcohol kun je als vrouw in de overgang bijvoorbeeld beter laten staan, omdat zelfs één glas al opvliegers kan opwekken."

En hoe zit het met hormoonsuppletie, waar sommigen bij zweren? Is dat dé oplossing voor ernstige overgangsklachten? "Voor sommige vrouwen kan dat een uitkomst zijn. Vrouwen die alles op het gebied van leefstijl al goed doen, maar nog steeds opvliegers, hersenmist en nachtelijke zweetbuien hebben. Of vrouwen die te gammel zijn om überhaupt van de bank af te komen. Bij hen zijn we absoluut voorstander van oestrogeen- en progesteron-suppletie. Dat kan net die mist wat doen opklaren of de deur openzetten naar een gezondere leefstijl. Maar iedereen aan de suppletie en verder niets, dáár zijn we op tegen."

Het is maar tijdelijk

Informeer je goed over wat er in je lijf gebeurt, kijk wat je er zelf aan kunt doen, en breng je leefstijl goed op orde, drukt De Vries vrouwen in de overgang op het hart. "En als je merkt dat je vastloopt, vraag dan om hulp bij je huisarts of gynaecoloog. Neem het serieus. Maar bedenk ook dat er meer is in het leven dan de overgang. En hoe moeilijk het soms ook kan zijn: het is maar tijdelijk." 

Klik hier voor meer Lifestyle