Vriendschappen de belangrijkste relaties? Wel volgens deze onderzoeker

Dat onze vriendschappen zo belangrijk zijn geworden, heeft volgens Völker meerdere redenen. De eerste is dat we tijdens corona zijn gaan beseffen hoeveel we vrienden zijn gaan missen. "En dan vooral de mensen die je in een groepje ontmoet, zoals een sportclubje. Met onze hechte vrienden konden we bijvoorbeeld 1-op-1 nog wel een lunchwandeling maken." De rest, die Völker de 'bredere kring' noemt, koesteren we door het gemis nu nog meer dan we al deden.

Veel scheidingen en kleine gezinnen

Maar er zijn meer, al wat langer durende, ontwikkelingen die een rol spelen. "Het aantal echtscheidingen blijft hoog, waardoor er ruimte ontstaat voor andere netwerken. En we worden allemaal ouder, maar niet altijd samen met een partner en familie. Vooral in steden wonen we daarnaast vaak niet meer om de hoek van onze familie en gezinnen zijn kleiner geworden, waardoor ook daardoor ruimte ontstaat voor vriendschappen."

En: we 'leven in de hoogtijdagen van het individualisme', zoals Völker het noemt. "Vrienden zijn de ultieme zelfgekozen relatie. Wij bepalen wie het best bij ons past, en dat kan ook veranderen. Bijvoorbeeld als we nieuwe hobby's hebben."

Wat vrienden zijn, is volgens Völker heel ruim. "Vriendschap onttrekt zich juist aan een definitie, in tegenstelling tot andere relaties." Zo is een geliefde degene met wie je je leven wil delen en worden familierelaties in elk geval deels bepaald door verhoudingen (met een moeder ga je bijvoorbeeld anders om dan met een broer).

Verschillende antwoorden

Vraag je aan mensen wat vrienden zijn, dan zijn de antwoorden ook heel verschillend. "En als je het over twee weken aan dezelfde mensen vraagt, dan zijn hun antwoorden ook weer anders", zegt Völker. "Maar juist dat hoort bij vriendschappen." 

"Wel zien we dat er meerdere overeenkomsten zijn in de antwoorden. Zo zijn het mensen die je echt vertrouwt. Als jij hen iets vertelt, dan weet je dat het bij hen in goede handen is. En andersom vertrouw je meer op wat zij zeggen dan op wat je bijvoorbeeld op internet leest. Zeker in deze tijd met fake news is het belang daarvan niet te onderschatten. Denk aan een recensie van een restaurantje: als een vriend zegt dat het daar leuk is, dan is de kans groot dat je daar meer op vertrouwt dan op de reviews die je online leest."

Alleen jullie bepalen de regels

Andere kenmerken die we vaak horen, zijn betrouwbaarheid, wederkerigheid (wat betekent dat je weet dat de ander jou ook als vriend ziet), onbaatzuchtigheid en betrokkenheid. "Onbaatzuchtigheid betekent dat de relatie niet is gestuurd door normen of maatschappelijke verwachtingen. Jullie bepalen samen wat jullie relatie is, en niemand anders. En betrokkenheid maakt het de privéste relaties die je hebt: het gaat om wat jullie samen nodig hebben en wat jullie willen van elkaar, en niets anders."

Hoe vaak je elkaar ziet of waar je elkaar ziet, is bijvoorbeeld niet relevant voor de vraag of je iemand een vriend kunt noemen. "Sommige vrienden zie je alleen op de sportclub of als je terug bent in de plaats waar je bent opgegroeid. Als je dan maar samen plezier beleeft en jullie jullie vriendschap allebei waardevol vinden, dan is dat net zo goed vriendschap."

Dat het de belangrijkste relaties zijn die we hebben, is nogal een uitspraak. Toch vindt Völker dat. "Ik ben er een boek over aan het schrijven, Vriendschap heet het, dat in het najaar uitkomt. Los van dat vriendschappen niet hoeven te voldoen aan allerlei kaders, en dus echt kunnen worden ingericht zoals vrienden dat zelf willen, zijn ze luikjes naar andere werelden."

"Families zijn vaak een gesloten kring met mensen die in dezelfde sociale wereld zitten. En dat geldt ook voor liefdesrelaties. Die hebben vaak eenzelfde wereldbeeld als jij. Vrienden kunnen juist zorgen dat je openstaat voor andere sociale werelden. Het is niet voor niets een populair onderwerp in veel films en boeken: dat mensen tegen alle verwachtingen in bevriend raken met elkaar en daar veel van leren."

Maar als vriendschappen onze belangrijkste relaties zijn, kunnen ze dan ook andere relaties vervangen, zoals liefdesrelaties? "Deels wel", zegt Völker. "Een vriendschap is natuurlijk niet fysiek of seksueel. Maar door het gevoel te hebben gezien te worden, iemand te hebben die met je kan meedenken en bij wie je thuiskomt, kan het qua rijkdom en functie behoorlijk in de buurt komen."

Heel veel mensen hebben behoefte aan meer vrienden, zegt Völker. "We vragen in onderzoeken vaak of mensen meer vrienden zouden willen hebben, en dan zegt een groot deel altijd ja. Heel veel mensen vinden dat ze te weinig mensen kennen en missen de verdieping die een vriendschap biedt."

Vrienden maken tijdens opleiding

Ben jij ook iemand die wel meer vrienden kan gebruiken? Dan heeft de socioloog wel wat tips. "De beste plek om vrienden te maken, is tijdens je opleiding. Dan zit je allemaal in dezelfde situatie, begin je allemaal op hetzelfde moment aan iets nieuws. Dat is ideaal voor vriendschappen."

"Ben je volwassen, dan kom je vaak op plekken waar anderen elkaar al langer kennen, zoals op een sportclub of op je werk. En mensen hebben vaker een druk leven en daarom geen zin om af te spreken."

'Second degree diner'

"Maar dat betekent niet dat je niets kunt doen. Sluit je aan bij een activiteit, op een plek waar je mensen leert kennen. Dat kan een koor zijn, vrijwilligerswerk, een taalschool, een breiclub, of ga iets doen met collega's buiten het werk. Het kan allemaal. Als het maar iets is waarbij je iets van jezelf moet laten zien, zodat je elkaar echt leert kennen. Een online computercursus zou ik daarom minder aanraden."

Heb je daar allemaal geen zin in? Dan kun je ook gewoon in je adresboek of telefoon kijken wie je al langere tijd niet hebt gesproken, zegt Völker. "Het klinkt suf. Maar we weten uit onderzoek dat mensen elkaar altijd weer kunnen terugvinden. Dus neem eens contact op met iemand die je al een tijdje uit het oog bent verloren, dat valt altijd in goede aarde."

Een laatste tip, die wel wat organisatie vergt: geef een 'second degree diner'. "Daarvoor nodig je mensen uit die je kent, en je vraagt hen om iemand mee te nemen die je nog niet kent. Zo leer je allemaal mensen kennen van wie je vrienden vinden dat ze leuk zijn en vergroot je je netwerk."