Evie was 10 toen haar vader stierf, maar niemand praatte erover: 'Ga het onderwerp niet uit de weg'

Als 10-jarig meisje verloor Evie Daniels haar vader. Hij vermoedde al jaren dat hij ziek was, maar durfde niet naar de dokter. Tegen de tijd dat hij de moed had verzameld om zich toch te laten onderzoeken, bleek hij al uitgezaaide maagkanker te hebben. Vier weken later overleed hij. 

'Niet huilen'

Elk jaar verliezen zo’n 6.000 kinderen in Nederland een ouder. Toch wordt er zelden met ze over gepraat, ervaart Evie. Ze merkte het zelf in de periode na het overlijden van haar vader: veel volwassenen om haar heen gingen het onderwerp uit de weg. "Ik herinner me nog goed dat de moeder van een vriendinnetje een paar dagen na de dood van mijn vader aan me vroeg hoe het ging, en dat ik toen moest huilen. Ze zei: 'Niet huilen nu, want dan moet ik ook huilen.' Dat vond ik best raar."

Ook op de begrafenis van haar vader voelde ze het ongemak bij de aanwezigen. "Mijn moeder, mijn broer, mijn zus en ik stonden op een rijtje voor condoleances. Iedereen kwam naar mijn moeder toe, maar niemand leek met ons kinderen te durven praten. Het bleef bij medelijdende blikken."

Moeilijke gesprekken

Terwijl ze zo graag over haar vader wilde praten. Over wat hij deed, waar hij goed in was, wat ze aan hem miste. Tot zo’n gesprek kwam het, ook in de jaren daarna, nooit. Alleen binnen haar eigen gezin bleef haar vader bestaan. Omdat daarbuiten haast niemand naar hem vroeg, begon ze soms zelf maar over haar vader. Maar ook dat leidde niet tot de gesprekken waar ze behoefte aan had. "Mensen leken niet goed te weten hoe ze moesten reageren en schakelden snel over op een ander onderwerp."

Het is geen toeval dat Evie nu kinderen een stem geeft als psycholoog. "Mijn ervaring is dat we vaak te voorzichtig zijn met kinderen, we vullen te snel in dat iets te lastig voor ze is. De reflex is dat we gesprekken over moeilijke onderwerpen gaan vermijden. Eigenlijk vermijden we daarmee vooral het ongemak dat het bij onszelf oproept. Maar zo laten we kinderen die ingrijpende ervaringen hebben meegemaakt eigenlijk in de steek. Het kan heel eenzaam voelen als je er met niemand over kunt praten."

Dooie boel

Om daar verandering in te brengen heeft Evie een podcast opgenomen met kinderen die een ouder zijn verloren. In Dooie boel praat ze met hen over het verlies en het gemis, over het afscheid, de uitvaart en hoe het leven doorgaat. Ook vraagt ze henzelf wat nou een goede manier is voor de buitenwereld om ermee om te gaan. 

"Als volwassenen hoeven we dat niet per se te weten, maar we moeten er wel naar vragen. Kinderen hebben gewoon die antwoorden. De een wil met rust worden gelaten, de ander heeft behoefte aan afleiding en een derde vindt het fijn om erover bevraagd te worden."

Een meisje van 16 vertelde hoe haar vader na het overlijden van haar moeder lange tijd iedere dag op het strand ging wandelen. "Prima als hij dat nodig heeft, zei ze, maar ík ga gewoon naar school. Ze was er heel nuchter onder. Op haar eerste verjaardag na de dood van haar moeder vroeg iedereen haar of het wel goed met haar ging. Daar werd ze gek van: zij had gewoon zin in feest, cadeaus, chips en cola en voelde zich bijna schuldig dat ze niet verdrietig was. Ontroerend vond ik dat, omdat die ervaring zo anders is dan die van mij. Daarom zeg ik ook: heb het er vooral over met elkaar. Wil je dat ik ernaar vraag, of moet ik je met rust laten?'

Heel veerkrachtig

Kinderen zijn boven alles heel veerkrachtig, viel haar ook in deze gesprekken weer op. "Ik vind het zo bijzonder om te zien hoe goed kinderen in staat zijn om met verlies om te gaan. Zo sprak ik twee kinderen die hun vader zijn verloren als gevolg van suïcide. Een half jaar geleden pas; veel te recent, dacht ik. Maar ze konden het er heel goed over hebben. 

Een meisje van 11 is zelfs het gesprek aangegaan met de psychiater van haar vader; zij gaf hém tips over hoe je moet omgaan met depressieve mensen."

Geweldig vond Evie ook het verhaal van een jongetje van 8 dat zijn vader op zijn 3de was verloren. "Hij vertelde vol trots dat hij met de boormachine de kist van zijn vader had mogen dichtmaken. Hij liet er foto’s van zien met alleen maar lachende gezichten. Als volwassene draait je hart om als je dat hoort en ziet, maar voor hem was het iets heel moois en krachtigs."

Teruggetrokken of juist explosief

Kinderen verwerken verlies in brokjes van hoeveel ze in het moment aankunnen, leerde Evie als psycholoog. "Het kan zomaar zijn dat ze heel vrolijk aan het spelen zijn en dan ineens iets zien waardoor ze eraan herinnerd worden en in huilen uitbarsten. Een paar minuten later kan het weer over zijn. Ze kunnen schijnbaar moeiteloos switchen tussen verdriet, plezier en trots."

Net als volwassenen gaan kinderen heel verschillend om met verdriet. "Bij sommige kinderen slaat het naar binnen. Ze worden stiller, lastig bereikbaar, trekken zich terug. En er zijn ook kinderen die juist heel explosief worden, veel boosheid laten zien en veel ruzie gaan maken. Het gevaar is dat we dat gedrag dan verkeerd gaan uitleggen, terwijl het dus een uiting kan zijn van een grote brok verdriet."

Tegelijkertijd zijn kinderen ongelooflijk goed in doen alsof er niets aan de hand is, zegt ze. "Het kan nooit kwaad om als volwassene eens door te vragen over het verlies van de ouder. Niet per se op emoties en verdriet – kinderen willen niet zielig gevonden worden – maar meer in de trant van: vertel eens over je vader of moeder. Wat zijn leuke herinneringen, was mis je, wat had je nog graag willen doen samen? 

En ook: heb je voor je gevoel nog contact met je ouder, of is die echt weg? Kinderen hebben veel ideeën over wat er is na de dood. Eén meisje zei dat ze elke zondagochtend op de bank zit en dat haar overleden vader dan even naast haar komt zitten. Daar is ze volledig van overtuigd en het biedt haar troost."

Verder is het belangrijk om de persoon die er niet meer is op een bepaalde manier in leven te houden, vindt Evie. "Mijn moeder begon af en toe gewoon over mijn vader te vertellen en dan was hij er weer even. Ik vond dat heel fijn. Maar volg het kind daarin en dring het niet op." 

Evie had veel behoefte aan verhalen over haar vader. "Ik had het zo leuk gevonden als al die mensen op de begrafenis een anekdote over hem hadden gedeeld. Want ik was nog maar 10 en ik kende maar een klein deel van zijn leven. Buiten ons gezin had hij natuurlijk nog een heel leven."

Fantastische man

Een jaar geleden kreeg ze alsnog een glimp van dat leven. "Een oud-leerling van mijn vader belde me op om te vertellen wat een fantastische man hij was geweest. Ik vond het zo bijzonder dat hij die moeite nam. Mijn vader was zijn grote voorbeeld geweest, zei hij." Het raakt haar opnieuw als ze erover vertelt. "Ik denk dat we vaak vergeten met wat voor kleine dingen je er voor kinderen kunt zijn."

Op belangrijke data laten blijken dat je aan iemand denkt is áltijd goed. "Op Vader- of Moederdag, de sterfdag, verjaardag of met kerst even een berichtje sturen kan echt het verschil maken."

De podcast Dooie boel, bedoeld voor zowel kinderen die een ouder zijn verloren als de volwassenen in hun omgeving, is al opgenomen. Het wachten is alleen nog op een sponsor. "De interviews verdienen een mooie bewerking, die recht doet aan wat deze kinderen hebben gedeeld. Daar heb ik iemand met veel ervaring voor gevonden, maar diegene moet ik ook kunnen betalen." 

Tweede seizoen: volwassenen die als kind ouder zijn verloren

Ondertussen heeft Evie haar zinnen al gezet op een tweede seizoen. Daarin wil ik met volwassenen spreken die als kind een ouder zijn verloren, over de impact op langere termijn. De vragen die je niet meer aan je overleden ouder kunt stellen, de belangrijke momenten die je niet meer kunt delen. De angst om mensen te verliezen. Want zo’n verlies draag je de rest van je leven met je mee. Het kan wel naar de achtergrond verdwijnen, maar het is nooit echt weg."

Ze hoopt met de podcast vooral het onderwerp bespreekbaarder te maken. "Driekwart van de kinderen onder de 16 jaar heeft al een dierbare verloren, maar we hebben het er zelden over. Ik hoop dat mensen de dood veel meer gaan zien als een onderdeel van ieders leven, en dat we het er gewoon over gaan hebben. Zodat iedereen minder eenzaam is met zijn verdriet."