Politie betrapt steeds vaker mensen achter het stuur terwijl hun rijbewijs is afgepakt
Sommige overtreders blijven keer op keer rijden. Zoals de bestuurder van een Porsche Panamera, die op de A28 bij Zwolle voor de tiende keer werd betrapt met een ongeldig rijbewijs. Of een man die bij Breda 170 kilometer per uur reed, met zijn vijfjarige dochtertje op de achterbank, terwijl hij zijn rijbewijs al ruim drie jaar kwijt was.
De gevolgen kunnen desastreus zijn, weten Wil en Marjon Schuurmans uit Geffen. Tijdens de nieuwjaarsnacht van 2017 werd hun dochter Anouk (22) doodgereden door een automobilist die onder invloed van alcohol door een rood licht reed.
Rijden onder invloed
De man werd een aantal uur later door de politie gevonden in Oss, waar hij gewoon Nieuwjaar was gaan vieren. Na zijn aanhouding bleek dat zijn rijbewijs was geschorst. Dat had de politie al geconstateerd toen ze hem een week voor het ongeluk aanhielden, omdat hij toen ook al onder invloed reed.
Bekijk in deze video het verhaal van de ouders van Anouk:
Het verhaal van Anouk staat voor iets groters. Tien jaar geleden hield de politie nog vierduizend keer iemand aan die achter het stuur zat terwijl zijn rijbewijs was afgepakt. Inmiddels is dat aantal ruim verdubbeld tot meer dan 10.000 gevallen per jaar. Dat blijkt uit cijfers die zijn geanalyseerd door RTL Nieuws.
Het gaat bijvoorbeeld om mensen die hun rijbewijs kwijt zijn omdat ze eerder onder invloed van alcohol of drugs achter het stuur hebben gezeten, of meer dan 50 kilometer te hard hebben gereden. Zij kunnen hun rijbevoegdheid voor een aantal maanden of jaren verliezen. Het aantal rijbewijzen dat op die manier wordt ingenomen of ongeldig verklaard, neemt al jaren toe, maar een deel van deze mensen stapt dus tóch in de auto.
Volgens Achilles Damen, verkeersofficier van het Openbaar Ministerie (OM), komen de daders uit alle lagen van de maatschappij. "Van bankdirecteuren in een maatpak tot schilders die met verfstrepen op zitting verschijnen. Ze zeggen vaak dat ze iemand moesten helpen, of iets moesten doen wat zo belangrijk was dat ze niet anders konden dan de auto pakken. Of dat ze niet wisten dat ze een rijontzegging hadden."
Echte wegpiraten
Een deel van de groep wordt volgens Damen gevormd door een hardnekkige verkeersovertreders. "Daar zitten echte wegpiraten tussen. Mensen die hun eigen regels maken in het verkeer, die steeds opnieuw verkeersdelicten plegen. Die mensen vormen echt een risico, die moeten we in het belang van de samenleving van de weg halen."
Het opsporen van deze groep is gemakkelijker geworden, zegt Frits Lindeman, hoofd Infrastructuur van de politie. Dat is te danken aan de 'slimme' camera’s die de politie gebruikt.
21-jarige automobilist hardleers: rijbewijs na 6 uurtjes alweer kwijt
"Die maken scans van kentekens. In de meldkamer wordt daarna automatisch gesignaleerd dat iemand een rijontzegging heeft." Agenten in de buurt krijgen vervolgens een seintje. Daardoor betrapt de politie vaker mensen van wie het rijbewijs is ingenomen.
Toch kan de politie niet voorkomen dat duizenden mensen daar lak aan hebben en gewoon blijven doorrijden. Zoals Vincent B., de man die Anouk doodreed.
Meteen achter de tralies
De man die Anouk doodreed, kreeg uiteindelijk drie jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging. Dat de dader vóor de aanrijding gewoon doorreed terwijl zijn rijbewijs ongeldig was verklaard, steekt de ouders het meest. "Het probleem is dat ze iemand niet gewoon op dat moment kunnen opsluiten", zegt Wil Schuurmans. "Als hij die avond was vastgezet, had Anouk hier nog gewoon gezellig zitten eten."
Hoewel de straffen fors zijn, duurt het soms meer dan een jaar voordat overtreders daadwerkelijk voor de rechter komen. In de tussentijd kan de politie niet veel meer dan benadrukken dat ze echt niet mogen rijden. Volgens officier Achilles Damen is dat de zwakke plek. "Hoe sneller er kan worden bestraft, hoe beter. Dan krijgen mensen onmiddellijk de prikkel: dat moet je niet weer doen. Als iemand in de cel zit, kan hij niet rijden."
Om te voorkomen dat mensen toch weer achter het stuur stappen, ligt er daarom een wetsvoorstel klaar. Als het wordt ingevoerd, gaan overtreders van een rijontzegging onmiddellijk een aantal dagen, weken of maanden achter de tralies.
Duizenden automobilisten weigeren drugstests: 'Ik bepaal mijn eigen regels'
Dat wetsvoorstel is al sinds 2019 in de maak. Inspraak van onder meer het OM, de Raad voor de Rechtspraak, het CBR en advies van de Raad van State hebben ervoor gezorgd dat het jaren heeft geduurd voordat het af was. Inmiddels ligt het voorstel al twee jaar klaar, maar is het nog altijd niet besproken door de Tweede Kamer.
Minister David van Weel (Justitie en Veiligheid) schrijft in een reactie dat de wet 'op dit moment nog niet de mogelijkheid biedt om iemand meteen vast te zetten'. Dat mensen met een rijontzegging toch achter het stuur stappen, noemt de minister 'onaanvaardbaar'. "Een rijontzegging is er niet voor niets. Wie zich er niet aan houdt, moet dat snel en duidelijk merken."
Wat gebeurt er als je rijbewijs wordt ingenomen?
Als je een ernstige verkeersovertreding begaat, kan de politie je rijbewijs onmiddellijk afpakken. Het OM beslist vervolgens of je het voor langere tijd kwijt bent. Bij mensen die onder invloed van veel alcohol achter het stuur zitten of een ernstige snelheidsovertreding begaan, is dat vaak het geval.
Zij moeten het in ieder geval tot de rechtszaak zonder rijbewijs doen. Uiteindelijk bepaalt een rechter hoe lang je je rijbevoegdheid in totaal kwijt bent. Veel overtreders krijgen ook een boete, taakstraf of gevangenisstraf.
Je rijbewijs kan ook worden geschorst door het CBR. Dat gebeurt bijvoorbeeld als je niet komt opdagen bij een alcoholcursus, of niet meewerkt aan een onderzoek naar je rijgeschiktheid. Bij zo'n schorsing wordt het rijbewijs ongeldig verklaard en mag je ook niet rijden.