Duizenden automobilisten weigeren drugstests: 'Ik bepaal mijn eigen regels'
Op de vluchtstrook langs de A73 staat een motoragent. Hij scant het verkeer en pikt er zo nu en dan een auto uit. Een Volkswagen Golf met een grote deuk bijvoorbeeld, of een wit busje met drie jonge gasten. Ze moeten de agent volgen naar een parkeerterrein, waar een controle wacht. Doen alle lichten het? Wat ligt er in de kofferbak? Heeft de bestuurder misschien gedronken - of iets gebruikt?
Ondanks straffen meer weigeraars drugstest
Tot tien jaar geleden was drugsgebruik in het verkeer lastig aan te tonen. Dat is veranderd sinds in 2017 de speekseltest werd ingevoerd. Daarmee kan binnen een paar minuten worden gecontroleerd of er drugs in het speeksel zit. Na een positieve test volgt een bloedonderzoek, dat uitwijst hoeveel iemand heeft gebruikt. Essentieel om te bepalen welke straf bestuurders krijgen.
Maar er zijn steeds meer mensen die niet aan dat bloedonderzoek meewerken. Uit politiecijfers blijkt dat er in 2022 nog 1.353 weigeraars waren. In 2025 is dat aantal opgelopen tot 2.221. Dat terwijl de straffen fors zijn. Waarom weigeren deze mensen?
Het toenemende aantal weigeraars komt deels doordat de politie steeds meer mensen aanhoudt die onder invloed zijn van drugs. In drie jaar tijd is dat gestegen van 16 duizend tot 26 duizend mensen. Bij controles worden inmiddels meer automobilisten onder invloed van drugs gepakt dan mensen die alleen alcohol hebben gedronken. Maar die cijfers verklaren niet waaróm mensen weigeren.
'Weigeren is een misdrijf'
"Veel verdachten denken: ik hoef niet mee te werken aan mijn eigen veroordeling. Als ze mijn bloed niet hebben, kunnen ze niets", zegt Fabian Siccama, een van de tien verkeersadvocaten die RTL Nieuws sprak. "Dat klopt niet. Weigeren is een misdrijf."
Wie niet meewerkt, wordt juist zwaarder gestraft dan verdachten die dat wel doen. "Weigeren mag niet voordelig zijn, dus we slaan ze fors aan'', zegt landelijk verkeersofficier van justitie Achilles Damen. Zo kunnen weigeraars een boete van 1.000 euro of een taakstraf van minimaal 60 uur krijgen, en bovendien rijontzegging van 6 tot 12 maanden.
Onze verslaggever nam de proef op de som. Wat gebeurt er als je onder invloed van drugs wordt betrapt? Dat zie je in de video hieronder.
"Wij leggen de gevolgen meermaals uit, maar op een gegeven moment houdt het op", zegt Ronald van Hedel, die als teamchef Infrastructuur van de politie Oost-Brabant betrokken is bij de controle langs de A73. Naast politieauto's en -motoren staat er ook een zogenoemde mobiele prikpost op het terrein, waarin een GGD-medewerker ter plekke bloed kan afnemen.
Deze drugs worden het vaakst in het bloed gevonden van verkeersdeelnemers
De valse hoop om een forse straf te ontlopen is niet de enige reden die weigeraars hebben, ziet verkeersofficier Damen. Er zijn ook verdachten die 'uit principe' weigeren mee te werken. "Sommigen zijn bij een controle meteen tegendraads", vertelt de officier. "Ik bepaal mijn eigen regels", zeggen ze bijvoorbeeld."
'Bang voor naalden is geen excuus'
Siccama herkent dat. "Ik zie in mijn praktijk mensen die niets aannemen van de politie. Vaak hebben ze het gevoel dat ze stelselmatig aan de kant worden gezet. Als een agent zegt dat ze iets moeten, doen ze dat juist niet."
Overigens zijn er volgens Damen en Siccama ook mensen die zeggen dat ze bang zijn voor naalden. "Maar dat is geen excuus, daar gaat de rechter niet in mee", zegt Damen.
Ophef over minderjarige drugsgebruikers in documentaire: 'Alsof het allemaal heel normaal is'
Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel noemt het weigeren van bloedonderzoeken 'dom'. "Als mensen niet willen meewerken: jammer dan. Je wordt toch bestraft, wij bereiken ons doel wel." Maar dat is volgens de minister niet het belangrijkste. "Het gaat om het onderliggende, de hufterigheid die erachter zit." Hoe die hufterigheid moet worden bestreden, noemt Van Weel 'een groter vraagstuk'.
Hufterigheid
Teamchef Van Hedel herkent die 'normvervaging'. "Dat zien we bij asociaal rijgedrag, maar zeker ook hier. Dat er zóveel mensen onder invloed van verdovende middelen rondrijden, is echt zorgelijk." Achter hem wordt de mobiele prikpost afgesloten. De politiecontrole op A73 is ten einde. Bij acht automobilisten werden drugs in het speeksel aangetroffen. Eén van hen weigerde het bloedonderzoek.
"We doen dit niet voor niets. We doen dit voor de verkeersveiligheid", zegt Van Hedel. "Als politie moeten we dan wel aan waarheidsvinding kunnen doen. Zodat we een signaal kunnen afgeven dat dit echt niet kan."
Niet altijd strafbaar
Een positieve speekseltest leidt niet altijd tot een positief bloedonderzoek. In zo'n 35 procent van de gevallen blijkt dat het gehalte drugs in het bloed zo laag is, dat het niet strafbaar is. Vooral bij cannabis komt dat geregeld voor. Vaak duidt het op gebruik in het verleden.
