Spaanse inlichtingendienst waarschuwde vooraf voor stormloop Ceuta
Signalen waren er al op 27 juli. Tussen de vrijgegeven documenten zit berichtenverkeer van die dag, waarin een officier van inlichtingendienst CNI en de regeringsvertegenwoordiger in Ceuta het hebben over 'een dringende vergadering' op 29 juli met als onderwerp 'de kwestie van de zwemmers'.
Ogen en oren van regering
"De regeringsvertegenwoordiger in Ceuta is niet zomaar een ambtenaar", legt Spanje-correspondent Richard Hogenkamp uit. "Regeringsvertegenwoordigers bestaan op Spaanse eilanden en in de exclaves Ceuta en Melilla.
Zij zijn daar de ogen en oren van de landelijke regering, die zelf op grote afstand zit. Ze moeten meteen Madrid alarmeren als er zaken spelen. Na de vergadering van 29 juli moet de Spaanse regering dus wel door de regeringsvertegenwoordiger in Ceuta geïnformeerd zijn."
Al een maand duurt de Ceuta-crisis: 'Stormloop werd bedacht om Spanje te doen wankelen'
Wat tijdens de vergadering op 29 juli op tafel kwam, was ernstig genoeg. Er werd daar verteld over oproepen die op sociale media rondgingen voor een massale oversteek van de grens, al de volgende dag.
Bericht bereikte 180.000 mensen
Inlichtingenofficieren onderschepten een bericht met de tekst: "Wie wil oversteken, heeft de kans op Eid al-Ârch (Marokkaanse Koningsdag, red) op 30 juli om 8 uur; de autoriteiten zullen dan afgeleid zijn door de vieringen en parades."
Het bericht was op 29 juli al door 180.000 mensen ontvangen.
Dat met de informatie in de ogen van officieren van de Spaanse inlichtingendienst te weinig is gedaan, blijkt uit een CNI-verslag dat op 30 juli werd gemaakt. Die dag begon inderdaad de massale oversteek.
Het verslag van die dag werd geschreven op het moment dat 'pas' 20.000 mensen de grens over waren. Het was dus pas een tussenrapport. CNI-officieren meldden toen al 'een totale ineenstorting' van diensten die de Spaanse staatsveiligheid moeten bewaken.
Al weken spanning in Ceuta
Na dat tussenrapport op de 30ste, passeerden nog eens tienduizenden migranten de grens, tot een totaal werd bereikt van 72.000. Daarvan keerde het grootste deel vrij snel weer om.
Zeker 7000 migranten bleven tot de dag van vandaag in Ceuta. Hun aanwezigheid zorgt voor spanning. Veel vrouwen durven niet meer alleen over straat, nadat in ruim een maand al 21 vrouwen aangifte deden van seksueel misbruik. Kinderen gaan deze week onder begeleiding van soldaten naar school. Dat is om te voorkomen dat migranten scholen binnen glippen, op zoek naar servies en bestek.
Er zijn in totaal meer dan veertig documenten over de grensoversteek bij Ceuta; tot gisteren waren die 'staatsgeheim'. De druk op premier Pedro Sánchez om ze vrij te geven nam met de dag toe en kwam van alle kanten: oppositiepartijen, politievakbonden, Europese politici en juristen.
De openbaarmaking was voorzien voor gisterochtend, maar de stukken kwamen flink later. Volgens Spanje-correspondent Richard Hogenkamp heeft Sánchez de boel zo lang mogelijk gerekt.
Flink probleem voor Sánchez
"Woensdag had de premier een afspraak voor een lang interview op de Spaanse tv", vertelt Hogenkamp. "Doordat de stukken er toen nog niet waren, voorkwam hij een voor hem heel moeilijk moment. Zes weken hield de premier vol dat hij en zijn regering geen enkele aanwijzingen vooraf ontvingen. Heeft hij al die weken gelogen? En zo ja, waarom? Dat zijn vragen waar iedereen nu wel antwoord op wil."
Spaanse premier wijst Rusland en Israël aan als aanjagers migratiestroom Ceuta
"De rechtse oppositie in het Spaanse parlement slijpt de messen", ziet de Spanje-correspondent. "Ze hebben met deze stukken iets in handen dat de premier een flink probleem oplevert."
De Conservatieven stellen Sánchez na het bekend worden van de stukken, rechtstreeks verantwoordelijk voor de stormloop op Ceuta en voor de 90 doden die daarbij onder zwemmende migranten vielen. Het extreemrechtse Vox wil dat Sánchez wordt vervolgd voor hoogverraad en misdrijven tegen de staatsveiligheid.
'Europa komt nog verhaal halen'
"Ook Europa komt vast nog verhaal te halen", denkt Hogenkamp. "De Ceuta-crisis gaat ook over de schending van de Europese buitengrens. Begin augustus was er daarom meteen EU-crisisoverleg. Aan het einde daarvan streek Europa met de hand over het hart. Als Spanje geen informatie vooraf had, moest 'Ceuta' maar vooral als een les voor de toekomst beschouwd worden. Als Spanje wél gewaarschuwd werd, komt toch de vraag naar boven of de Europese buitengrens wel in vertrouwde handen is bij de Spanjaarden."
We maakten gisteren ook deze reportage over Ceuta, waar inwoners nog steeds de dupe zijn van de niet opgeloste crisis:
