Twee jaar, honderd sit-ins: wie zijn de ambtenaren die demonstreren voor Gaza?
Roos (echte naam bekend bij de redactie) is er vanaf het begin bij, op 21 december 2023. De protesten leverden in die tijd flink wat aandacht op. Ambtenaren die zich verzetten tegen het beleid van de regering, kan dat wel?
"Als ambtenaar zweren we trouw aan de grondwet, niet aan een bepaalde politicus of politieke koers. We zijn er voor de naleving van de regels die we met zijn allen afgesproken hebben", zegt Roos, die werkt bij het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Neutraliteit
Ze doelt op artikel 90 van de grondwet waarin staat dat Nederland zich moet inzetten om de internationale rechtsorde te bevorderen. "Daar gaat het ons dan ook om. Het argument dat we niet neutraal zouden zijn, houdt wat ons betreft dan ook geen stand."
Angélique Eijpe, voormalig topambtenaar bij Buitenlandse Zaken en mede-initiatiefnemer van de eerste sit-in, begrijpt dat veel mensen vinden dat ambtenaren de besluiten van de minister moeten uitvoeren. "Daar ben ik het 99 procent van de tijd ook gewoon mee eens. Maar er is wel een grens. Je wilt je houden aan je ambtseed en je wilt handelen binnen de internationale kaders. Als de Rijksoverheid je vraagt om hierbuiten te treden, moet je je afvragen of je dit dan nog moet uitvoeren."
Eigenlijk zou de actie maar eenmalig zijn. "We hadden na de eerste sit-in ook niet echt een planning om door te gaan of zo, we hadden niks voorbereid", herinnert Angélique zich. "Het was best spannend toen, die eerste keer. In de lunchpauze van de ambtenaren gingen we precies voor het gebouw van Buitenlandse Zaken zitten. Hoe zou er gereageerd worden? In eerste instantie leek er wel meer pers te staan dan ambtenaren. Maar door de tijd heen zijn we enorm gegroeid, het is een soort van 'normaal' geworden."
"Natuurlijk is het soms nog steeds confronterend voor mensen om ambtenaren te zien demonstreren tegen het beleid van het eigen ministerie", zegt Angélique. "Maar het heeft wel geholpen dat de publieke opinie is veranderd. 250.000 mensen die bij de Rode Lijn-demonstratie protesteerden tegen het Nederlandse Gaza-beleid, een groot aantal oud-bewindspersonen die zich ook hebben uitgesproken en zich hebben aangesloten. Dat helpt natuurlijk wel."
Lichtpuntje
Toch had de groep ambtenaren zich liever niet meer geroepen gevoeld om te demonstreren. "Heel vaak hebben we gedacht, onze overheid gaat nu echt in actie komen. Dan kwam er een zoveelste rapport uit dat de ernst benadrukte en hoopten we dat er nu naar gehandeld zou worden", zegt Roos teleurgesteld. "Maar er worden nog steeds Palestijnen gedood en Palestijns grondgebied geannexeerd, zowel in Gaza als op de Westbank. En Israël houdt zich ook niet aan de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof waarin staat dat het illegale nederzettingen op de Westbank moet ontmantelen."
"Dat staakt-het-vuren, die hele vredesdeal: de Palestijnen zijn er niet bij betrokken", zegt Angélique, die zelf nog vaak aanschuift bij de sit-ins. "53 procent van de Gazastrook is bezet en wordt klaargemaakt voor annexatie. Er is nog steeds een voortzetting van de genocide, maar dan op een langzamer tempo. We worden in slaap gesust met termen als vredesdeal, maar daar moeten we niet in meegaan. Dus willen we ons blijven uitspreken."
Nederland is als één van de 153 landen dat het Genocideverdrag heeft getekend verplicht om te handelen als genocide wordt vastgesteld. "Maar niet alleen dat. In het verdrag staat ook dat je moet handelen om een genocide te voorkomen. Dat doet Nederland niet. En dus zijn er nog genoeg redenen om door te gaan", zegt Roos.
Daarnaast benoemen aanwezigen dat ze bij de wekelijkse sit-ins komen om daar hetzelfde geluid te horen. Om zich niet alleen te voelen. "Het is een lichtpuntje", zegt ook Angélique. "Je bent daar met heel veel verschillende mensen, van allerlei ministeries en leeftijden, maar je spreekt allemaal dezelfde solidariteit uit. Het is heel inspirerend en krachtig."
Steun
Dat is ook te zien tijdens de sit-ins. Demonstranten zoeken elkaar op, geven elkaar een knuffel. Er is verdriet en pijn, maar soms kan er ook een lach van af. Sommige deelnemers aan de sit-in zijn er vanaf het eerste uur bij, sommigen sloten later pas aan. Weer anderen willen wel, maar kunnen niet of voelen zich er niet prettig bij om te gaan.
"We krijgen ook steun van ambtenaren die eigenlijk wel willen komen, maar dat niet durven", stelt Roos. "Het verschilt heel erg op welke afdeling je zit en hoe je leidinggevende ermee omgaat. Ik heb mezelf ook onder druk gezet gevoeld. Het zijn dan hele mooie en voorzichtige bewoordingen: 'Uit zorg voor jou, moet je hier wel aan deelnemen?' Of 'denk er even over na of dit wel verstandig is voor je'. Maar er zijn ook leidinggevenden die hun medewerkers hier vrij in laten."
Op 11 december was de 100ste sit-in. Er waren zo'n 300 tot 350 aanwezigen, de Palestijnse journalist Mariam Barghouti en oud-minister Jan Pronk hielden een toespraak.
"Het was heel sereen, heel indrukwekkend", vertelt Roos. "We hadden aan mensen gevraagd om zoveel mogelijk in het rood te komen, waar velen gehoor aan hebben gegeven. Maar toch, het is een jubileum dat je niet wilt meemaken."
'Heeft het zin?'
Ondanks dat de groep er steevast iedere donderdag zit, heeft Angélique zich weleens afgevraagd of het allemaal wel zin heeft, zegt ze. "Ik probeer me dat bij alles wat ik doe af te vragen, dus ook bij deze sit-ins. Ik merk dat het mij helpt om dit te doen, maar heeft het ook echt zin? Maar je weet nooit welke druppel het is die de emmer doet overlopen. En toen Mariam Barghouti hier laatst was raakte ze geëmotioneerd door het feit dat er al zo lang zo veel ambtenaren demonstreerden voor Gaza. Ze zei: 'We voelen ons soms niet gehoord als Palestijnen', dus dit raakte haar wel. Dat zijn ook redenen om door te gaan."
In het nieuwe jaar gaan de sit-ins gewoon weer verder. Op 8 januari is de volgende. "Zolang de genocide doorgaat en zolang het Nederlandse beleid indruist tegen de internationale rechtsorde, blijven we daar actief", besluit Roos.
Wat deed de Nederlandse regering voor Gaza?
De Nederlandse regering veroordeelde in woord de acties van Israël al langere tijd, maar heel lang bleven maatregelen uit. In april van het vorige jaar werd de Israëlische ambassadeur ontboden na een aanval op een medisch konvooi in Gaza. Na lange tijd en flinke druk van meerdere politieke partijen ging Nederland ook overstag om zieke kinderen uit Gaza op te nemen in Nederlandse ziekenhuizen, momenteel gaat het om vijf kinderen.
Twee extremistische ministers van de regering-Netanyahu werden de toegang tot Nederland ontzegd. Ook probeerde Nederland het associatieverdrag dat de EU met Israël heeft op te schorten, maar hiervoor kreeg het niet voldoende steun. Daarnaast werd de controle op de doorvoer en uitvoer van militaire goederen naar Israël aangescherpt.
Ook zei Nederland in de afgelopen twee jaar in totaal voor 200 miljoen euro aan noodhulp toe aan het door Israël zwaar gebombardeerde gebied. De Nederlandse regering weigert momenteel te spreken over genocide.
